Tag Archives: χρόνος

Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Χρόνος; (Μέρος 4ο)

Χρόνος και Ιστορία

Η δυτική αντίληψη μέσα στους τελευταίους αιώνες επινόησε τη μεθοδολογία της ιστορίας, δηλαδή τον τρόπο που πρέπει να βλέπουμε τον χρόνο ως εξέλιξη. Ο τρόπος θέασης της ιστορίας μάς έδωσε απλώς διαφορετικούς φακούς στα επιστημονικά γυαλιά που βάζουμε όλοι, άπαξ και περάσουμε το κατώφλι του σχολείου. Η ιστορία μάς επιβάλλει μία ερμηνεία του κόσμου. Η δυτική φιλοσοφία και πολιτική οικονομία προτίμησαν εγελιανούς και μαρξιστικούς φακούς ως επί το πλείστον. Και τα γυαλιά στις περιπτώσεις αυτές συνοδεύονται και από την ιστορική στολή. Φορώντας την, βλέπεις τον εαυτό σου ως ιστορικό άνθρωπο, που «ζει ιστορικές στιγμές».

Έτσι, αφού ο Μαρξ λέει ότι οι μορφές ιδιοκτησίας εξελίχθηκαν με αυτόν ή εκείνο τον τρόπο, είναι αλήθεια, κάτι θα ξέρει ο προφήτης. Αφού υποστηρίζει ότι η πρώτη μορφή ιδιοκτησίας είναι η φυλετική, όπου απλά είναι «μη αναπτυγμένο στάδιο παραγωγής, όπου ένας λαός ζει με το κυνήγι και το ψάρεμα, με την κτηνοτροφία ή στο ανώτερο στάδιο με τη γεωργία» (Γερμανική Ιδεολογία, τόμος 1, σελ. 63), τότε έτσι θα είναι. Μπορεί κανείς να μιλήσει για συνθήκες ελευθερίας, όπου η ιδιοκτησία δεν υπήρχε; Όχι, αφού ο πεφωτισμένος Μαρξ ταξίδεψε με το πολιτικό του ραβδί και τα μεταμόρφωσε όλα σε σχέσεις ιδιοκτησίας, δεν μπορούμε πια να πάμε πουθενά, παρά μόνο στο μέλλον που αργά ή γρήγορα θα γίνει ο παράδεισος του περιούσιου προλεταριάτου. Στη Δευτέρα μαρξιστική εξουσία, κατά τας Γραφάς του Κεφαλαίου. Συνέχεια

Advertisements

Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Χρόνος; (Μέρος 3ο)

Το κινούμενο Δάχτυλο γράφει·
και μόλις τελειώσει συνεχίζει πάλι:
Και δεν μπορεί να το δελεάσει
Για ν’ ακυρώσει έστω και μισή Γραμμή
ούτε η Ευσέβεια ούτε η Γνώση σου όλη·
Μα ούτε και όλα σου τα Δάκρυα
Μπορούν να σβήσουν
Έστω και μια Λέξη απ’ τα γραμμένα. Ομάρ Καγιάμ

Στα χρόνια, που στη δύση ονομάστηκαν από την κυριαρχία μεσαίωνας, στην ανατολή συνέβησαν πολλές και διαφορετικές αλλαγές, που συνέβαλαν στη διεύρυνση των γνώσεων, αλλά και στην καθιέρωση νέων αυτοκρατοριών. Οι γνώσεις της αρχαιότητας που παραγκωνίστηκαν ή σβήστηκαν στη μεσαιωνική δύση, διατηρήθηκαν στην Ινδία και την Αραβία και εξελίσσονταν στην Κίνα και την Ιαπωνία. Οι Ινδοί έκαναν εκτεταμένες μελέτες στα μαθηματικά, που συνδυάστηκαν με αστρονομικές μετρήσεις και προσπάθειες να υπολογίσουν με ακρίβεια τον χρόνο. Χρησιμοποίησαν την ακρίβεια του συστήματος των θεσιακών αριθμών1 και το μηδέν, που ως τότε δεν ήταν γνωστή η χρήση του με κάποιο σύμβολο. Οι ανατολικοί λαοί είναι αυτοί που έδωσαν ακρίβεια στις μαθηματικές μετρήσεις (Μεσοποτάμιοι, Κινέζοι, Ινδοί) και μέσω των αράβων οι ιδέες τους μεταδόθηκαν στη δύση.

Με την επικράτηση των αράβων στην ανατολή τον 7ο αιώνα ν.χ. πολλοί Ινδοί πήγαν στη Βαγδάτη, μεταφέροντας τις γνώσεις τους. Οι άραβες άλλωστε αφομοίωσαν σε μεγάλο βαθμό τις γνώσεις των πολιτισμών που κατέκτησαν. Το δικό τους εναρκτήριο ημερολογιακό έτος είναι η εγίρα (έτος της εξόδου), όταν ο Μωάμεθ και οι πρώτοι οπαδοί του μετακινήθηκαν από τη Μέκκα στη Μεδίνα. Ο Μωάμεθ ήθελε το ημερολόγιο των αράβων να είναι σεληνιακό, για να διακρίνεται από το σεληνιακό-ηλιακό των εβραίων και το ηλιακό των χριστιανών. Η ενοποιημένη κυριαρχία του Μωάμεθ στην αραβική χερσόνησο συνοδεύτηκε και από την ενοποίηση της θρησκείας, που προϋπέθετε αυτοθυσία και αφοσίωση στο θεό. Ο διάδοχός του Αμπού Μπακρ διατήρησε και ενίσχυσε τις αραβικές κατακτήσεις, για να φτάσει τελικά στον 9ο και 10ο αιώνα η «χρυσή εποχή» των αράβων. Η πρώτη μαζική παραγωγή χαρτιού στην Βαγδάτη έγινε το 794 ν.χ., εξαπλώνοντας ταχύτερα τις ιδέες. Στην αρχή οι άραβες ακολούθησαν τους έλληνες και τους ινδούς στον υπολογισμό του χρόνου, ως πρακτική ανάγκη για τη θρησκεία τους (πότε έπρεπε να γονατίζουν, για να προσευχηθούν –κάτι που όφειλαν να κάνουν πέντε φορές την ημέρα σύμφωνα με τον Μωάμεθ). Έτσι, οι άραβες αστρονόμοι βελτίωσαν όργανα, όπως ο αστρολάβος και το ηλιακό ρολόι. Αυτό δείχνει ότι η επιστήμη μπορεί με τον καλύτερο τρόπο να υπηρετεί τη θρησκευτική εξουσία. Συνέχεια

Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Χρόνος; (Μέρος 2ο)

Όσο ενοποιείται ο χρόνος, τόσο ενοποιείται και η κυριαρχία. Στα αρχαία χρόνια τα ονόματα των μηνών ήταν όσα και οι πόλεις κατά κάποιον τρόπο. Για παράδειγμα, σε μια αρχαία πόλη-κράτος, τα έτη έπαιρναν το όνομά τους από τους άρχοντες που κυβερνούσαν. Τα ημερολόγια, λοιπόν, ήταν πολλά και διαφορετικά. Οι αυτοκράτορες που θέλησαν να ενοποιήσουν τη μέτρηση του χρόνου το έκαναν θέλοντας να ενοποιήσουν τις αυτοκρατορίες τους και τη ζωή και τις συναλλαγές των υπηκόων τους μέσα σε αυτές. Αυτό βλέπουμε στον Ιούλιο Καίσαρα και στον Κωνσταντίνο, ο οποίος μάλιστα έκανε τα αδύνατα δυνατά για να δημιουργήσει ένα ενιαίο χριστιανικό δόγμα.

Ο Καίσαρας, όταν έφυγε από την Αίγυπτο, πήρε και το αιγυπτιακό ημερολόγιο μεταξύ άλλων. Η Αλεξάνδρεια ως γνωστόν ήταν η Μέκκα της σκέψης εκείνο τον καιρό, καθώς είχε συγκεντρώσει τα μεγαλύτερα πνεύματα της εποχής κάποιους αιώνες πριν. Ένας αστρονόμος που πήρε μαζί του ο Καίσαρας, ο Σωσιγένης, σκέφτηκε να αναμορφώσει το ρωμαϊκό ημερολόγιο. Δεν ήταν μόνο μία αλλαγή στον τρόπο μέτρησης των ημερών, αλλά και ένα σύμβολο ισχύος του νέου δικτάτορα, ήταν ο αυτοκράτορας που μπορούσε να αλλάξει ακόμη και τον χρόνο, γιατί… μπορούσε. Και δεν σκόπευε να το επιβάλει απλώς στους ρωμαίους πολίτες, αλλά στους υπηκόους όλης της αυτοκρατορίας του, που τότε εκτεινόταν από τη Βρετανία μέχρι το σημερινό Ιράκ. Συνέχεια

Μηχανές του χρόνου

Κάποτε λέγανε ότι θα μας αντικαταστήσουν από μηχανές. Κι όλο λέγαμε «δεν γίνεται, οι μηχανές δεν έχουν το μυαλό και την καρδιά μας». Και συνεχίζαμε, ευχαριστημένοι με τη δουλειά μας. Και καμαρώναμε συνέχεια· αυτό δεν μπορούν να το κάνουν μηχανές. Και συνεχίζαμε. Φτιάχναμε όλο και καλύτερες μηχανές, που ούτε η φαντασία μας δεν είχε προλάβει να θελήσει. Κοιμόμασταν και ξυπνούσαμε όλο και πιο ευχαριστημένοι. Κι ο καιρός περνούσε…

Βάλαμε καθρέπτες παντού, για να καμαρώνουμε παντού το μεγαλείο μας και να χαμογελάμε μακάριοι. Κι όλο και περισσότερο οι μηχανές μας γίνονταν καθ’ εικόνα και ομοίωσίν μας. Και σκεφτήκαμε όλα αυτά πρέπει να τα καταγράφουμε συνεχώς, μην ξεχαστεί τούτο το ατέλειωτο μεγαλείο. Κι η γραφή δεν έφτανε να το διηγηθεί. Γι’ αυτό, γεμίσαμε κάθε μονοπάτι μας με μηχανικά μάτια που έβλεπαν τα πάντα και δεν ξεχνούσαν τίποτε. Πλέον, νιώθαμε θεοί. Κι ο καιρός περνούσε… Συνέχεια

Ο χρόνος

 […] Η έννοια του χρόνου αποτελεί μια από τις πιο παράξενες παραμέτρους της φύσης, που μπορεί στη Φυσική να ποσοστοποιείται και μαθηματικοποιείται αλλά στην καθημερινότητα του ανθρώπου αποτελεί μια αίσθηση, κίνηση αλλά και άγχος, πειθάρχηση. Και εάν στη Φυσική ο χρόνος, που ορίζεται και στη θεωρία της Σχετικότητας, αποτελεί μία μετρήσιμη διάσταση που επιτρέπει σε δύο γεγονότα που συμβαίνουν στον ίδιο χώρο, να διακρίνονται μεταξύ τους. Στο συμπαντικό χώρο η περιστροφή της γης γύρω από τον άξονά της παρέχει τις μονάδες μέτρησης της ημέρας (σε ώρες) και η τροχιά της γύρω από τον ήλιο (το έτος). Στο «Ένας κόσμος δίχως χρόνο», ο Palle Yourgrau παρουσιάζει το διαισθητικό χρόνο, αυτόν που αισθανόμαστε, που βιώνουμε, που το παρελθόν έχει παρέλθει και το μέλλον δεν το γνωρίζουμε. Ο χρόνος είναι άπειρα διαδοχικά «τώρα» ή αλλιώς ένα κινούμενο «τώρα». Ίσως γι’ αυτό και οι μετρήσεις του χρόνου από τα αρχαία χρόνια γίνονταν με συσκευές που στηρίζονταν σε υλικά που ρέουν, όπως η άμμος και το νερό. Όμως το βασικό χρονομετρικό όργανο έως τον 16ο αιώνα ήταν το ηλιακό ρολόι, που έδειχνε την ώρα με τη βοήθεια της σκιάς που δημιουργούσε ο ήλιος. Σταθμό στην τεχνολογία της χρονομέτρησης αποτέλεσε η κατασκευή του αστρολάβου, με τον οποίο προσδιοριζόταν η ώρα με ακρίβεια λεπτού. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ, ότι για τις ανθρώπινες κοινωνίες που η τροφή αποτελούσε τον πυρήνα των δραστηριοτήτων τους, με τη σπορά, τη συλλογή και τις άλλες απαραίτητες γεωργικές εργασίες, ο χρόνος λαμβανόταν στη κυκλική του διάσταση, ενώ στην αστρονομική παρατήρηση και διάσταση, έτσι όπως αυτή βιωνόταν μέσα από τις εποχές, τα ηλιοστάσια και τη νέα σελήνη. Αυτή η επαφή του ανθρώπου με τον χρόνο, δεν σχετίζεται καθόλου με την εξάρτηση του ανθρώπου από το ωρολόγιο πρόγραμμα ή με την ίδια την κατασκευή του ρολογιού. Από το άυλο και το άπειρο κατασκευάστηκε το υλικό και πεπερασμένο. Φυλακίζοντας το χρόνο σε ένα ρολόι… Συνέχεια

Ψηφιακά Σατουρνάλια[1] 

saturnaliaΔεν είναι ένας χρόνος που έφυγε, ούτε αυτός που ήρθε. Είναι μια ακόμη μέρα, που μας διασχίζει και τη διασχίζουμε. Οι ευχές εύκολα ξεστομίζονται κι εμείς δεν είμαστε τόσο των ευχών, όσο της τόλμης να θέτουμε στόχους και ν’ αγωνιζόμαστε για την πραγματοποίησή τους. Ελπίζουμε, λοιπόν, να βρισκόμαστε όλοι, όσο περνάει ο καιρός, άλλη μια μέρα πιο κοντά στην ελευθερία, στη δημιουργία και την αλληλοκατανόηση. Κάθε στιγμή που περνάει, να γινόμαστε και πιο πλήρεις της ζωής που ζούμε. Συνέχεια

Θύτες και θύματα: ο έρωτας στους χρόνους της μιζέριας

erotasΟι τάσεις μιας κοινωνίας δε δύνανται να είναι αυθόρμητες, όταν προκαθορίζονται κι ελέγχονται ως συμπεριφορές από το βασικό ιστό που την συνέχει, την ίδια την εξουσία. Η κυριαρχία έχει καταφέρει να μοιάζει απαραίτητη, να καλλιεργεί το αίσθημα ότι είναι αναντικατάστατη κι ότι χωρίς αυτήν οι ζωές των ανθρώπων θα ήταν σε κίνδυνο. Σ’ αυτό τη βοηθούν, μεταξύ άλλων, τα επιθυμητά κι ανεπιθύμητα πρότυπα συμπεριφοράς. Σε περιόδους που γίνεται θελκτική η πολεμική ως τρόπος ζωής, όπου τα άκρα –οφείλουν να– συγκρούονται και οι αντιθέσεις πολώνονται, γίνεται επιβεβλημένη η καλλιέργεια συμπεριφορών, που τείνουν είτε στο ρόλο του θύτη είτε σε αυτόν του θύματος.

Συνέχεια

ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΚΤΟΣ ΥΛΗΣ

«…Οι προαναφερθέντες μαθητές εκδήλωσαν μη προσήκουσα συμπεριφορά, υποκινώντας σε αποχή τους συμμαθητές τους τη 20η Νοεμβρίου 1995. Ως εκ τούτου, επιβάλλεται στους άνωθι ποινή ολοήμερης αποβολής» Συνέχεια

Νισάφι πια. Μας λέκιασες και τον καινούργιο χρόνο!

Δεν θα μπορούσαμε να αποχαιρετίσουμε τη χρονιά, δίχως να διαβάσουμε μία συνέντευξη του Γιωργάκη. Δεν θα μας έμπαινε καλά το καινούργιο έτος, βρε αδελφέ και επειδή ο Γιωργάκης, πάνω και πριν απ’ όλα, ό,τι κάνει είναι για το καλό μας, αποφάσισε να μην μας αφήσει παραπονεμένους κι εγκαταλειμμένους, αλλά να μας περάσει τον καινούργιο χρόνο με πόνο και σπαραγμό!

Συνέχεια