Tag Archives: λέξεις

Τα πολλά πρόσωπα των λέξεων: το ταξίδι της γλώσσας στο ανθρώπινο πνεύμα (Α΄)

Αν ή­μουν τό­σο σο­φός, ό­σο λέ­νε οι ά­γριοι
ό­τι εί­ναι οι μα­ϊ­μού­δες, δεν θα εί­χα γί­νει γνω­στός
ως συγ­γρα­φέ­ας βι­βλί­ων.
Λέ­νε ό­τι οι ά­γριοι πι­στεύ­ουν πως
οι μα­ϊ­μού­δες θα μπο­ρού­σαν να μι­λή­σουν,
αν το ή­θε­λαν, αλ­λά α­πέ­χουν απ’ την ο­μι­λί­α,
για να μην α­να­γκα­στούν να δου­λέ­ψουν. Rene Descartes, The philosophical writings of Decartes: Volume 3, The correspondence (Letter to Hector Pierre Chanut, 1 November, 1646)

Η γλώσσα είναι μια πολυσύνθετη ενότητα: περιλαμβάνει τη νευροεγκεφαλική λειτουργία, την ομιλία-επικοινωνία, είναι προφορική και γραπτή, φέρει ένα μήνυμα ή ένα νόημα, συνθέτει μια κοσμοαντίληψη. Εκφράζει, βέβαια, ψυχικές διαθέσεις (αγάπη, μίσος, απάθεια, φόβο κλπ.), μια ανάγκη. Έχει κανόνες ή τρόπους λειτουργίας, μπορεί να είναι αποσπασματική, εικονική ή συνολική. Πάνω απ’ όλα, είναι μια σκέψη. Ακολουθεί μια πορεία μέσα στον χρόνο και φορτίζεται με όσα πράττουν οι φορείς της. Έχει μια απαρχή και πολλές ιστορίες. Μπορεί, όπως η μουσική, να βαρύνεται και απ’ τις σιωπές, να συνοδεύεται από χειρονομίες και εκφράσεις. Και η γλώσσα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως πηγή ελευθερίας, αλλά και ως προϊόν καταπίεσης. Ως ένα πέρασμα προς την εσωτερική αναζήτηση και την πληρότητα, αλλά και ως ένα κατασκεύασμα μιας εξουσίας, που θέλει να επιβάλλει την αποσπασματικότητα, την πνευματική στείρωση (την αδυναμία, δηλαδή, ενός προσώπου να γεννά ιδέες και σκέψεις) και την απογύμνωση από την ίδια την επιθυμία της ελευθερίας.

Ποιός είναι ο λόγος ενός ανθρώπου που θεωρείται τρελός ή περιθωριακός; Ο λόγος και η γλώσσα έχουν να κάνουν μόνο με αυτόν που μιλάει ή γράφει; Όχι, βέβαια. Αφορούν εξ ίσου αυτόν που ακούει ή διαβάζει. Αλλά κι αυτόν που χρησιμοποιεί νοήματα, για να συνεννοηθεί. Για αυτό υπάρχει· για να συμβάλλει στην επικοινωνία. Ομιλώ σημαίνει αρχικά συναναστρέφομαι. Η ομιλία είναι μια ανταλλαγή. Γιατί προέκυψε η γλώσσα με την μορφή λέξεων; Γιατί ο άνθρωπος δεν αρκέστηκε στην επικοινωνία μέσω νοημάτων; Πέρασε στη λέξη, αργά ή γρήγορα (σήμερα γνωρίζουμε πως ακόμη και ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ χρησιμοποιούσε πιθανότατα λέξεις για να επικοινωνεί). Η λογική κραυγάζει ότι δεν υπάρχει μία αρχική γλώσσα, όπως υποστηρίζουν πολλοί μελετητές, από την οποία προέκυψαν μια σειρά από άλλες θυγατρικές, αλλά ότι εξ αρχής οι γλώσσες που γεννήθηκαν ήταν περίπου όσες και οι φυλές που ζούσαν στη γη. Μία γλώσσα, ως ένα οργανωμένο σύστημα λόγου, είναι ένας κόσμος. Γιατί, λοιπόν, να μιλούν την ίδια γλώσσα οι Αβορίγινες με τους Πελασγούς ή τους Ινουίτ; Έχουν ένα τελείως διαφορετικό περιβάλλον να διαχειριστούν πνευματικά. Συνέχεια

Οι συμφωνίες, οι ομοφωνίες και το παιχνίδι των λέξεων

paixnidi-lexeonΤελικά το «προσύμφωνο» ήταν αποτέλεσμα συμβιβασμού ή συνθηκολόγησης; Αν ήταν συμβιβασμός τότε για ποιο λόγο όλες οι «εκκρεμότητες» –που δεν τολμούσαν να περαστούν από τις προηγούμενες (ονομαζόμενες και μνημονιακές) κυβερνήσεις και για τις οποίες πρόβαλλε αντιρρήσεις ο Σύριζα– «περνιούνται» δια μιας στα νομοσχέδια-προσύμφωνα των «προαπαιτούμενων»; Αν πάλι ήταν συνθηκολόγηση τότε ποιος ήταν ο πραγματικός πόλεμος;

Επειδή, όμως, πολλές φορές πριν την «δύσκολη» 12 Ιουλίου είχε ανακοινωθεί ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία, τότε είναι ένα ισχυρό ενδεχόμενο αυτή η επιτευχθείσα συμφωνία ότι θα έπρεπε να «περάσει» σαν εκβιασμός κι όχι ως κοινό έργο των συνευρισκομένων.

Συνέχεια

Τὰ στολίδια τῶν λέξεων

Τὰ-στολίδια-τῶν-λέξεωνἩ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴ γλῶσσα του μοιάζει μὲ αὐτή ἑνὸς δημιουργοῦ. Εἶναι ἕνα εἶδος στολιδιοῦ, ἑνὸς εἴδους τέχνης. Ἄλλωστε, μὲ τὴν λέξη κόσμος οἱ ἀρχαῖοι ἐννοοῦσαν καὶ τὸ στολίδι (ἐξ οὗ καὶ τὸ κόσμημα). Θὰ μπορούσαμε νὰ σκεφτοῦμε τὸν ὁμιλοῦντα ἄνθρωπο σὰν ἕναν γλύπτη. Στὴν ἀρχή σκέφτεται τὴν ἰδέα, τὴν συλλαμβάνει ὡς εἰκόνα καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ τὴν ἐκφράσει. Κάποτε σκέφτεται καὶ νὰ τὴν ἀποτυπώσει. Θὰ τὴ ζωγραφίσει ἴσως πρῶτα, θὰ ἀναπαραστήσει καὶ θ’ ἀφηγηθεῖ μέσα ἀπὸ μιὰ εἰκόνα. Ἔπειτα θὰ τῆς δώσει μορφή πάνω στὸ ξύλο, τὴν πέτρα ἤ τὸν πηλό. Κάπως ἔτσι θὰ σκέφτηκε ὁἄνθρωπος, θὰ εἶπε, θὰ ζωγράφισε. Ἔφτιαξε ἔπειτα εἰκονικές γραφές. Σύμβολα-εἰκόνες μιᾶς λέξης-ἔννοιας. Μετά γράμματα-ἰδέες. Λόγος χαραγμένος σὲ λέξεις πάνω στὶς κέρινες, ξύλινες, λίθινες πλάκες, στὸ ἐπεξεργασμένο δέρμα. Ἔπειτα πάνω στὰ φύλλα τοῦ παπύρου καὶ τὸ χαρτί. Συνέχεια

Αρέσει σε %d bloggers: