Category Archives: Φύση/Πόλη

Από την ελευθερία στην εκμετάλλευση των δελφινιών

Από τον περίσσιο θαυμασμό που ανέκαθεν προκαλούσαν στους ανθρώπους τα κητώδη, μέχρι την εκμετάλλευσή τους σαν ένα ακόμη είδος ζωντανού εμπορεύματος, μεσολάβησαν αιώνες και πληθώρα ανθρώπινων πολιτισμών. Η πρώτη ανθρώπινη απόπειρα, ώστε να εκτεθούν αιχμάλωτα δελφίνια με σκοπό τη διασκέδαση του εκάστοτε κοινού, έγινε στον Άγιο Αυγουστίνο της Φλόριντα, το 1938. Η μόδα των δελφιναρίων εξαπλώθηκε γρήγορα μετά από την μεγάλη επιτυχία της τηλεοπτικής σειράς «Φλίππερ» που παρουσιαζόταν στην Αμερική, κατά την δεκαετία ’60-70. Το θλιβερό παρασκήνιο στην ιστορία της αιχμαλωσίας τους αποκαλύπτεται είτε μέσω ντοκιμαντέρ είτε μέσα από κάποιες απόπειρες δημοσιογραφικού περιεχομένου, παρουσιάζοντας την «πτώση» τους από την ελευθερία της θάλασσας και του ωκεανού στο χλωριωμένο νερό της πισίνας, και την έκπτωση της ιδιαίτερα σύνθετης και εξελιγμένης τους οντότητας στο ρόλο του υπάκουου γελωτοποιού. Η ιστορία της αιχμαλωσίας τους ξεκινά από τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ουσιαστικά πρόκειται για το χρονικό σημείο όπου οι επιχειρήσεις αυτού του είδους εξελίχθηκαν σε παγκόσμια βιομηχανία. Στο προσκήνιο της βιομηχανίας αυτής βασιλεύει η τέχνη της παραπληροφόρησης του κοινού, μέσα από καλά οργανωμένες δημόσιες σχέσεις και διαφημιστικές καμπάνιες, ενώ στο παρασκήνιο κυριαρχούν οι αρπαγές από τη θάλασσα, η παράνομη διακίνηση, η κυβερνητική διαφθορά και οι επώδυνες μεταφορές από τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη και η ανελέητη εκμετάλλευση. Συνέχεια

Η καταστροφή της φύσης

του Anton Pannekoek (1873-1960)

ecoΠρόλογος

Πρόκειται για ένα πρώιμο άρθρο του διάσημου σοσιαλιστή μελετητή, καθώς και εξέχοντος αστρονόμου Anton Pannekoek, το οποίο προχωρά σε μεγάλο βαθμό στην εξάλειψη της ιδέας ότι οι σοσιαλιστές είχαν μια πολύ παραγωγιστική άποψη για τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Ο Άντον Πάνεκουκ, υπήρξε ο πιο γνωστός θεωρητικός των εργατικών συμβουλίων και κύριος εκπρόσωπος της αριστερής πτέρυγας του Κ.Κ. Ολλανδίας, στην οποία ο Λένιν επιτέθηκε στο έργο του «Ο αριστερισμός». Ο Πάνεκουκ προσπάθησε να ξεκαθαρίσει τη φύση του μπολσεβικισμού και της ρωσικής επανάστασης. Έδειξε ότι η Οκτωβριανή επανάσταση, αν και αποτελούσε σημαντικό σταθμό στην ανάπτυξη του εργατικού κινήματος, κατέτεινε εξ αρχής σε ένα σύστημα παραγωγής που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κρατικός σοσιαλισμός ή κρατικός καπιταλισμός. Αλλά η ρωσική επανάσταση διεξάχθηκε κάτω από το λάβαρο του μαρξισμού και το μπολσεβίκικο κράτος θεωρήθηκε γενικά ένα μαρξιστικό καθεστώς. Ο μαρξισμός, και κατόπιν, ο μαρξισμός-λενινισμός-σταλινισμός, αποτέλεσαν την ιδεολογία του ρωσικού κρατικού καπιταλισμού.

Οι απόψεις του τείνουν στον ακραίο κομμουνισμό, σε πολλά σημεία δε ταυτίζονται με τους αναρχοκομμουνιστές, τους λεγόμενους ντεφαιτιστές και άλλες επαναστατικές για την εποχή τους τάσεις, εκφραστές των οποίων είναι οι Ρόζα Λούξεμπουργκ, Κάρλ Λίμπκνεχτ, Πώλ Μάτικ, Αμαντέο Μπορντίγκα κ.ά.

Χαρακτηριστικό των απόψεων του είναι, επίσης, το Γράμμα του Πανεκούκ προς τον Πωλ Ματίκ (στις 26/5/1949) σχετικά με τις διαφορές μεταξύ μαρξισμού και αναρχισμού.[1] Συνέχεια

Luther Standing Bear: Ιστορίες των Σιου

sioux1Οι ιστορίες και η εισαγωγή που ακολουθούν προέρχονται από το βιβλίο του Luther Standing Bear, Ιστορίες των Σιου. Ο Luther Standing Bear (Δεκέμβριος 1868-20 Φεβρουαρίου 1939), που ονομαζόταν και ÓtaKê ή Plenty Kill, γνωστός και ως Matȟό Nαžiŋ, ήταν αρχηγός των Ογκλάλα Λακότα, με την έννοια του ηγέτη, του ανθρώπου της ευθύνης, όπως άλλωστε συνέβαινε και στις περισσότερες φυλές των αυτοχθόνων Ινδιάνων. Αφιέρωσε τη ζωή του στην διατήρηση της κουλτούρας των Ογκλάλα Λακότα, καταγράφοντας πολλές προφορικές αφηγήσεις των προγόνων του, καθώς και τις αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων, λίγο πριν η απολίτιστη πραγματικότητα της φυλής του χαθεί για πάντα.

Ο λαός των Σιου έχει πολλές ιστορίες που λέγονταν από τους μεγαλύτερους της φυλής στους νεότερους. Πολλά γεγονότα και ιστορικά συμβάντα της φυλής αφηγούνταν ως ιστορίες και με αυτό τον τρόπο καταγράφηκε η ιστορία του λαού. Αυτές οι ιστορίες, ωστόσο, δεν λέγονταν με το σκεπτικό να εξαναγκάσουν τα παιδιά να μάθουν, αλλά για ευχαρίστηση και τις απολάμβαναν οι νέοι και οι γέροι εξίσου. Κάποιες από αυτές τις ιστορίες επαναλαμβάνονταν πολλές φορές. Άλλες τις άκουγα να λέγονται σπάνια, αλλά τις θυμάμαι εξ’ ίσου καλά. Ίσως, επειδή ένα παιδί των Ινδιάνων είναι εκπαιδευμένο να χρησιμοποιεί τα αυτιά του προσεκτικά έτσι, που η μνήμη του να είναι τόσο αξιόπιστη.

Αυτές οι ιστορίες δεν λέγονταν στους καταυλισμούς μόνον κατά τη διάρκεια των μεγάλων χειμωνιάτικων νυκτών, αλλά σε κάθε περίσταση και σε κάθε τόπο, οποτεδήποτε κι οπουδήποτε ο αφηγητής και το κοινό είχαν τη διάθεση. Κάποιες φορές ήταν η Γιαγιά που καθόταν στο έδαφος, ίσως με ένα μικρό ραβδί ή ένα μολύβι στο χέρι, φτιάχνοντας σχέδια στη γη, καθώς έλεγε μια ιστορία που είχε γνωρίσει από τότε που ήταν παιδί. Τα παιδιά θα μαζεύονταν γύρω της, είτε ξαπλώνοντας είτε καθισμένα οκλαδόν στο έδαφος, ακούγοντας. Συνέχεια

Homo Neanderthalensis: Μαθήματα ανθρωπινότητας από το 70.000 Π.Χ.

Είναι άραγε η επιστήμη εχθρός της ελευθερίας; Φταίει η φυσική, η χημεία, τα μαθηματικά, αλλά ακόμη και οι «δευτερεύουσες» –ας μας επιτραπεί ο όρος– επιστήμες, όπως η αρχαιολογία, η ανθρωπολογία, η λαογραφία, για την καταπίεση, την ανελευθερία, τη μοναξιά, την πλήξη, τη μιζέρια, την αποξένωση που βιώνουμε καθημερινά; Η μάλλον εύκολη κι ανέξοδα αβασάνιστη απάντηση θα ήταν ασφαλώς «ναι», αλλά είναι ωστόσο έτσι τα πράγματα; Αν δούμε, όμως, το ζήτημα πιο διεξοδικά γίνεται αντιληπτό ότι η επιστήμη, σε αντίθεση βεβαίως με την τεχνολογία, στην «ουδέτερα φορτισμένη» μορφή της είναι ένα εργαλείο που αποκαλύπτει επί μέρους αλήθειες, είτε στα αμιγώς ανθρώπινα είτε στα απείρως συμπαντικά.

Ως εκ τούτου, ένα σημαντικό προχώρημα της επιστήμης των μαθηματικών, επί παραδείγματι, συμβάλει στη διεύρυνση της ανθρώπινης γνώσης τόσο για το ανθρώπινο-επίγειο, όσο και για το συμπαντικό. Παρ’ όλα αυτά, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί, ενδεχομένως εύλογα, ότι «δίχως το προχώρημα των μαθηματικών ο τεχνοβιομηχανικός πολιτισμός δεν θα είχε συμβεί, κανένα από τα δεινά του δεν θα ρήμαζε τις ζωές μας». Κι εδώ θεωρούμε ότι βρίσκεται το ολίσθημα: φταίει το προχώρημα των μαθηματικών ή μήπως φταίει το κράτος, η σφιχτά δομημένη εξουσία, η ενοποιημένη παγκόσμια κυριαρχία κι όλα τα συμπαρομαρτούντα αυτών; Συνέχεια

Τι συμβαίνει τα τελευταία δύο χρόνια στην Ινδία;

Το παρακάτω κείμενο από την «αυτοδιαχειριζόμενη τράπεζα σπόρων, Σπόροι Ελευθερίας» το αλιεύσαμε από τα social media και το αναπαράγουμε αυτούσιο.

ΑΛΛΗΛΕΓΥΗ ΣΤΟΥΣ ΣΥΝΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ

Τι συμβαίνει τα τελευταία δύο χρόνια στην Ινδία; Γιατί εκατομμύρια αγρότες σταμάτησαν να παράγουν προκαλώντας αλυσιδωτές οικονομικές και κοινωνικές αντιδράσεις; Αντιδράσεις που δυστυχώς στο μεγάλο τους μέρος καλύπτονται από το προσωπείο της πανδημίας. Όμως σίγουρα θα πρέπει να μας προκαλούν έκπληξη, δυσφορία και έντονο προβληματισμό όροι όπως βιοπειρατεία, οικοφασισμός, πνευματικά δικαιώματα και δικαιώματα πατέντας πάνω στους σπόρους και την καλλιέργειά τους. Γιατί όλοι αυτοί οι γεωργοί στις Ινδίες επαναστατούν, βασανίζονται και καταριθμούν νεκρούς από την βία της ίδιας τους της κυβέρνησης; Γιατί όλη αυτή τη μάχη για το δικαίωμά τους στους παραδοσιακούς σπόρους και την παραδοσιακή καλλιέργεια; Γιατί το κράτος να σκοτώνει ανθρώπους για αυτόν τον λόγο; Είναι καιρός τώρα που το ψάχνουμε. Η έρευνα ξεκίνησε από τη συνταγματική αλλαγή που έγινε στο Εκουαδόρ ως η πρώτη χώρα που νομοθέτησε πάνω στα δικαιώματα της φύσης. Ακούγεται πολύ ωραίο, αλλά ψάχνοντας βρήκαμε πως τα δικαιώματα της φύσης εκεί είναι τα δικαιώματα του φυσικού αερίου και τα δικαιώματα των εταιριών που εκμεταλλεύονται τη φύση. Με αποτέλεσμα οι νόμοι αυτοί να αφαιρούν το δικαίωμα των ιθαγενών να ζούνε στα δάση τους ώστε αυτά να μένουν αποκλειστικά στα χέρια των εταιριών για στυγνή εκμετάλλευση. Αυτή λοιπόν είναι η αρχή που έκανε η ανθρωπότητα για τα δικαιώματα της φύσης. Χωρίς ποτέ κανείς να έχει μιλήσει πραγματικά για τα δικαιώματα της φύσης και των ανθρώπων της φύσης. Σποροφύλακες δολοφονήθηκαν εκεί, για το έργο και την δράση τους. Συνέχεια

Χιονιάς ο Πολιτισμένος

Οι λατινογενείς γλώσσες συνήθως διαχωρίζουν τη λέξη «πολιτισμός» από τη λέξη «κουλτούρα». Στα ελληνικά, παρ’ όλο που έχουμε, επίσης, τον ίδιο χαρακτηρισμό και παρ’ όλο που κάθε μια απ’ τις δυο έχει διαφορετικό περιεχόμενο, με ουσιαστικές προεκτάσεις, συνήθως χρησιμοποιούμε τη λέξη «πολιτισμός» και για τις περιπτώσεις που χρειάζεται να μιλήσουμε για κουλτούρα. Η κουλτούρα (Culture, Kultur κ.λπ.) έχει σε μεγάλο βαθμό να κάνει με την καλλιέργεια. Την καλλιέργεια με την κυριολεκτική σημασία της λέξης (καλλιεργώ τη γη) και τη μεταφορική (καλλιεργώ τον εαυτό μου, την κοινότητα/κοινωνία όπου ζω). Σημαίνει ευρύτερα την επιλογή και καλλιέργεια, δηλαδή άσκηση, ενός τρόπου ζωής, μια κοσμοθεωρία, θα μπορούσαμε να πούμε. Η κοσμοθεωρία του καθενός καθορίζει τον τρόπο που ζει. Ο πολιτισμός ενδεχομένως είναι μια έννοια που σχετίζεται με τον τρόπο που έχει καθιερωθεί να ζει μια κοινωνία, είτε της αρέσει είτε όχι. Τόσο στα ελληνικά, όσο και στις άλλες λατινογενείς γλώσσες, η έννοια σχετίζεται με την πόλη.

Οι λέξεις αυτές διαχωρίζονται, επειδή θα χρησιμοποιηθούν κατά κόρον σε αυτό το κείμενο. Όχι για ν’ αναφερθούμε αυτή τη φορά σε φυλές, που ζουν ή έζησαν μακριά από τον πολιτισμό, αλλά για να μιλήσουμε για εμάς, που ζούμε στον κόσμο που έχουμε φτιάξει. Οποιοδήποτε κι αν είναι το περιβάλλον όπου διαβιούμε ως άνθρωποι, αλληλεπιδρούμε με αυτό. Δεν αποτελούμε κάτι ξεχωριστό ή οντότητες εξωτερικές από το περιβάλλον μας, ανεξάρτητες υπάρξεις. Εξαρτιόμαστε από ο,τιδήποτε μας περιβάλλει, όπως εξαρτάται κι από εμάς κι ο,τιδήποτε γύρω μας. Από ό,τι κάνουμε ή δεν κάνουμε, από ό,τι σκεφτόμαστε ή όχι, νιώθουμε ή όχι, δεν αρκεί μόνο ό,τι είμαστε, αλλά και το πού είμαστε. Συνέχεια

Luther Standing Bear: Τα παιδικά μου χρόνια ως Ινδιάνος (Μέρος β΄)

Κεφάλαιο 2ο: Τόξα και βέλη

Όταν ήμασταν μικροί σύντροφοι και δεν είχαμε γίνει ακόμη κυνηγοί, φτιάχναμε μικρά τόξα, με τα οποία παίζαμε μέσα στα tipis. Ήταν ακριβώς όπως τα μεγάλα τόξα, άψογα σε μαστοριά και, αν και μικρά, ήταν ακριβώς ό,τι έπρεπε για εξάσκηση στην κατασκευή και στο σημάδι. Χρησιμοποιούσαμε σχεδόν όλα τα είδη ξύλου για αυτά τα μικρά παιγνίδια, τόξα και βέλη, αλλά όταν αρχίσαμε να τα φτιάχνουμε για πραγματική χρήση, έπρεπε να μάθουμε πώς να επιλέγουμε το ξύλο. Αυτό ήταν μέρος της τέχνης. Γύρω από τον κύριο κορμό των δέντρων της κερασιάς μεγάλωναν τα δεύτερης γενιάς κλαδιά κι αυτά ήταν ίσια και λεπτά. Τα κόβαμε και ξεφλουδίζαμε τον φλοιό με τα νύχια μας, αφήνοντας το ξύλο λευκό και όμορφο στην όψη. Επιφυλάσσαμε στα δόντια μας και τα νύχια μας καλή μεταχείριση εκείνες τις μέρες. Ποτέ δεν σκεφτήκαμε να λιμάρουμε τα νύχια μας ή να τα καλλωπίσουμε, αλλά, παρ’ όλα αυτά, ήταν δυνατά και χρήσιμα και τα δόντια μας ήταν γερά και λευκά. Και τα νύχια και τα δόντια μας μάς χρησίμευαν για πολλούς σκοπούς, που ο λευκός άνθρωπος ούτε καν γνωρίζει. Αλλά παρατήρησα ότι ο οδοντίατρος στις μέρες μας είναι ιδιαιτέρως πολυάσχολος. Συνέχεια

Luther Standing Bear: Τα παιδικά μου χρόνια ως Ινδιάνος (Μέρος α΄)

Ο Luther Standing Bear (1868-1939) γεννήθηκε ως Oglala Lakota οκτώ χρόνια πριν τη μάχη του Little Bighorn[1]. Ενώ ήταν ακόμη παιδί, έζησε την βίαιη εγκατάσταση των Ινδιάνικων φυλών στους «καταυλισμούς»-φυλακές του Αμερικάνικου κράτους. Αυτό τον σημάδεψε βαθιά, όπως άλλωστε και χιλιάδες άλλους Ινδιάνους που το βίωσαν. Προτού ενωθεί για πάντα με το Μεγάλο Πνεύμα, που προσέγγισε κι ερμήνευσε με ζηλευτή ανυστεροβουλία, μάς άφησε εξαιρετικής σημασίας αφηγήσεις για τον αυθεντικό Ινδιάνικο τρόπο ζωής. Μία από αυτές είναι και Τα παιδικά μου χρόνια ως Ινδιάνος, στην οποία εξιστορεί με γλαφυρότητα και λεπτομέρεια το πώς μεγάλωναν και διαπαιδαγωγούνταν τα παιδιά των Oglala Lakota. H συγκεκριμένη αφήγηση έλαβε τη μορφή βιβλίου και εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1931 στις Η.Π.Α. Ακολουθεί, για πρώτη φορά σε ελληνική μετάφραση, το πρώτο κεφάλαιο της εν λόγω ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσας αφήγησης.

Οι γονείς μου ανήκαν σε αυτή τη μεγάλη φυλή των πεδιάδων που τώρα αποκαλείται Sioux (Σιού). Αλλά πριν έρθουν οι λευκοί άνθρωποι, ονομάζαμε τον εαυτό μας Lakota. Οι πρώτοι λευκοί που ήρθαν σε αυτή την χώρα νόμιζαν ότι ανακάλυψαν την Ινδία, μια γη που αναζητούσαν· έτσι, ονόμασαν τους ανθρώπους που βρήκαν εδώ Ινδιάνους. Μέσα από το λάθος αυτών των πρώτων αποικιστών ονομαζόμαστε έκτοτε Ινδιάνοι.

Τώρα το μεγάλο ποτάμι του Missouri δια­τρέχει την χώρα που κατοικούσε ο λαός μου. Το κομμάτι της φυλής που κατοικούσε στην ανατολική πλευρά του ποταμού ονόμαζε τον εαυτό του Dakota κι όσοι ζούσαν στη δυτική πλευρά του ονομάστηκαν Lakota. Εγώ γεννήθηκα Lakota. Αργότερα, όταν πολλοί λευκοί άνθρωποι έφτασαν σε αυτή την χώρα, κατάλαβαν ότι η φυλή μου ήταν πολύ ισχυρή και ανεξάρτητη. Διατηρήσαμε τη γη μας, για εμάς, κρατώντας τις άλλες φυλές μακριά μας. Οι πολεμιστές μας ήταν γενναίοι και φημισμένοι για την πολεμική τους ικανότητα.

Γι’ αυτό, όλες οι άλλες φυλές τους φοβούνταν. Οι λευκοί, βλέποντας ότι εμπνέα­με φόβο στις άλλες φυλές που μας περιέβαλλαν, άρχισαν να μας φοβούνται κι αυτοί κι έτσι μας ονόμασαν Sioux. Η λέξη Sioux είναι γαλλική και σημαίνει «κομμένος λαιμός». Οπότε, έτσι γίναμε γνωστοί ως Sioux. Κάποιοι συγγραφείς μάς ονόμασαν «Οι μαχητικοί Sioux», ενώ άλλοι «Οι ισχυροί Sioux». Ο λαός μας ήταν γεμάτος περηφάνεια, αλλά οι γυναίκες μας ήταν ήσυχες και ευγενικές και οι άνδρες γενναίοι και αξιοπρεπείς. Κερδίσαμε το δικαίωμά μας να είμαστε περήφανοι, επειδή ήταν μια βασική αρχή για τους Sioux να είναι γενναίοι και ήταν ασυγχώρητο να είναι κανείς δειλός. Συνέχεια

Κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες ή κτηνοτρόφοι-γεωργοί; (μέρος Γ΄)

Παρακάτω παρουσιάζουμε το τρίτο και τελευταίο μέρος από το άρθρο του Tim Ingold, στο οποίο εξάγει κάποια ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα συμπεράσματα, όσον αφορά την σχέση ανθρώπου-φυτικού/ζωϊκού περιβάλλοντός, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους διεισδύει η έλλογη στην ά-λογη πραγματικότητα κι αντιστρόφως. Εν κατακλείδι γίνεται μια σύντομη παρουσίαση μιας, θα μπορούσαμε να πούμε, «αιρετικής» για το ακαδημαϊκό conclave άποψης, σχετικά με την de profundis (εκ βαθέων) αντίληψη περί μα­γείας στον απολίτιστο κόσμο.

Δημιουργώντας πράγματα, βρίσκοντας πράγματα και μεγαλώνοντας πράγματα

Ας επιστρέψουμε τώρα στο ζευγάρι των αντικρουόμενων αντιλήψεων με τις οποίες ξεκινήσαμε, δηλαδή με τη συλλογή και την παραγωγή. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το βασικό νόημα της παραγωγής στην εποχή της κατασκευής είναι αυτό της δημιουργίας πραγμάτων, η κατασκευή τεχνητών αντικειμένων, με την επαναδιευθέτηση, τη συγκέντρωση και το μετασχηματισμό των πρώτων υλών, που παρέχει η φύση. Προσδιορισμένη σε αντίθεση με την παραγωγή, η συλλογή έρχεται να δηλώσει την εύρεση πραγμάτων: τη συγκέντρωση των προμηθειών κάποιου, σα να ήταν έτοιμες από το περιβάλλον. Αλλά πώς μπορούμε να «φτιάξουμε» ένα γουρούνι, μια γλυκοπατάτα ή έναν καρπό ή κεχρί; Και πώς, για αυτό το λόγο, μπορούν τέτοια πράγματα να φτιαχτούν εκ των προτέρων;

Πιστεύω ότι αυτή η σύγχρονη έμφαση στην παραγωγή, όταν αναλογιζόμαστε την ειδική σημασία που τείνει να ενσωματωθεί στην αποκαλούμενη «τεχνητή επιλογή» φυτών και ζώων ως το κλειδί για το κριτήριο της διάκρισης της τροφοπαραγωγής από την τροφοσυλλογή και γι’ αυτό τον προσδιορισμό του σημείου μετάβασης από το κυνήγι και τη συλλογή στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Εκτός από τη σύγχρονη βιοτεχνολογία και τη γενετική μηχανική, δεν είναι κυριολεκτικά δυνατό να «δημιουργήσουμε» ένα ζώο ή φυτό, με την έννοια της κατασκευής τους σε φωτογραφική ανατύπωση ή ανθρώπινο σχέδιο. Αυτό που, ωστόσο, κάποιος μπορεί να κάνει είναι να απομονώσει έναν αναπαραγόμενο πληθυσμό, μέσα στον οποίο τα άτομα για αναπαραγωγή επιλέγονται στον βαθμό από τον οποίο συμμορφώνονται σε έναν ιδανικό τύπο. Πράγματι, είναι μόνο από αναφορά σε ένα τέτοιο ιδανικό, που περιορίζεται μέσα στις συλλογικές αναπαραστάσεις της ανθρώπινης κοινότητας, που μπορούμε λογικά να κάνουμε διάκριση ανάμεσα στην τεχνητή και στη φυσική επιλογή (Ingold 1994: 5-6). Αυτός ίσως είναι ο λόγος που η έννοια της εξημέρωσης κατέληξε να είναι τόσο στενά δεμένη με αυτή της αναπαραγωγής: είναι το πιο κοντινό πράγμα με τη διαμόρφωση των μορφών των φυτών και των ζώων σε ένα προκαθορισμένο σχέδιο. Κι αυτός, με τη σειρά του, είναι ο λόγος που οι προϊστορικοί αρχαιολόγοι οι οποίοι διερευνούσαν τις απαρχές της τροφοπαραγωγής, είχαν την τάση να αναζητούν στοιχεία για τη μορφολογική διάσταση των ειδών των φυτών ή των ζώων, αναζητώντας την αρχική τους «άγρια» μορφή, ως απόδειξη ότι η παραγωγή εξελισσόταν. Συνέχεια

Κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες ή κτηνοτρόφοι-γεωργοί; (μέρος Β΄)

Καλλιεργώντας φυτά και µεγαλώνοντας ζώα: µια ανθρωπολογική προοπτική της εξηµέρωσης (Growing plants and raising animals: an anthropological perspective on domestication)

Μια ενδιαφέρουσα άποψη του ανθρωπολόγου Tim Ingold

 Εισαγωγή:

Στα εθνογραφικά παραδείγματα φαίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρα αυτό που παρουσιάστηκε στο πρώτο μέρος, ότι δηλαδή οι σχέσεις με τη γη και το περιβάλλον δεν είναι ούτε δεδομένες ούτε μονοδιάστατες, όχι μόνο στις παρελθούσες κοινωνίες, αλλά και στις σύγχρονές μας. Η γη δεν είναι αγροτεμάχιο προς επένδυση, ούτε μόνο προς χρήση. Ακόμη και κοινωνίες ή κοινότητες που καλλιεργούν τη γη, δεν την αντιμετωπίζουν ως αντικείμενο που τεμαχίζεται, αγοράζεται, πωλείται και απλώς παράγει. Δεν είναι εν ολίγοις αντικείμενο εκμετάλλευσης, αλλά μια οντότητα, που προσφέρει όσο αυτή θέλει, μια παρουσία που γεννάει, μια ενότητα, που αγκαλιάζει ό,τι φιλοξενεί στα σπλάχνα της, χωρίς σχέσεις εξουσίας και υποταγής. Η γεωργία δεν συνεπάγεται σχέσεις παραγωγής, αλλά εμπεριέχει πολλές περισσότερες διαστάσεις από όσες μπορεί η σύγχρονη δυτική σκέψη να φανταστεί. Δεν περιορίζεται επίσης στην «απελευθέρωση» των ζώων, αλλά στην αμοιβαία και καθολική συνύπαρξη, όπου η ζωή και ο θάνατος είναι ένας αέναος κύκλος. Αντιμετωπίζουμε με μεγαλύτερη ισότητα κάθε πλάσμα, όταν αντιλαμβανόμαστε πως κι εμείς είμαστε μια αλυσίδα στον κύκλο της ζωής κι όχι η κορυφή μιας τροφικής πυραμίδας. Συνέχεια

Κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες ή κτηνοτρόφοι-γεωργοί; (μέρος Α΄)

Εισαγωγή

Έχοντας συζητήσει κατά καιρούς τα ζητήματα της μετάβασης από την τροφοσυλλογή και το κυνήγι στη γεωργία και λαμβάνοντας, βεβαίως, υπ’ όψιν ότι το ζήτημα είναι ανεξάντλητο, επιλέξαμε να μεταφράσουμε το παρακάτω κείμενο. Ας αναφερθεί, πρωτίστως, ότι η επιλογή τού εν λόγω κειμένου επ’ ουδενί έγινε για λόγους ταύτισης ιδεών με τον γράφοντα ή έστω ευρείας συμφωνίας απόψεων, αλλά διότι το παρόν κείμενο εξετάζει με ένα διαφορετικό τρόπο τη διάκριση ανάμεσα στους όρους «συλλογή» και «παραγωγή». Κάτι που, αν μη τι άλλο, προσφέρει σημαντικά σε μια σφαιρικότερη εξέταση τού, τρόπον τινά, «άσπονδου ζεύγους» κυνηγού-τροφοσυλλέκτη/γεωργού-κτηνοτρόφου. Επί προσθέτως δε λαμβάνει ως δεδομένο το γεγονός ότι ο άνθρωπος μεταμορφώνει τη φύση κι επιδρά σε αυτήν καθοριστικά, ούτε θεωρεί απαραίτητο ότι, άπαξ και καλλιεργήσει τη γη, την υποτάσσει. Γι’ αυτό κι αντλεί τα παραδείγματά του από λαούς διαφορετικών καταβολών, που, αν και καλλιεργούν, δεν βλέπουν τη γη μ’ επεκτατικές διαθέσεις. Συνέχεια

Επιστροφή στην αρχαία μέθοδο

Αγρότες καταπολεμούν τα παράσιτα

φυτεύοντας αγριολούλουδα

αντί να χρησιμοποιούν χημικές ουσίες

Είναι γνωστόν ότι η χρήση φυτοφαρμάκων επηρεάζει αρνητικά το περιβάλλον. Οι τυπικές μέθοδοι καλλιέργειας χρησιμοποιούν τα φυτοφάρμακα ως μέσο για τον έλεγχο παρασίτων και άλλων εντόμων που εμποδίζουν την ανάπτυξη των γεωργικών καλλιεργειών. Όλοι γνωρίζουμε τι κινδύνους προκαλεί η χρήση φυτοφαρμάκων.

Τα φυτοφάρμακα σκοτώνουν τις μέλισσες κατά χιλιάδες αποδεκατίζοντας τον πληθυσμό τους. Επηρεάζουν αρνητικά την υγεία των εργαζομένων στις γεωργικές καλλιέργειες. Επίσης, τα παράσιτα με τη χρόνια έκθεση στα φυτοφάρμακα, προσαρμόζονται αυξάνοντας τις αντοχές τους στις δηλητηριώδεις χημικές ουσίες.

Η μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων είναι πολύ σημαντική, αφού αυτά είναι μία από τις βασικές αιτίες της ραγδαίας εξαφάνισης των εντόμων. Ακολουθούν η αστικοποίηση/τσιμεντοποίηση και η αλλαγή του κλίματος. «Αν η μείωση του πληθυσμού των εντόμων δεν ανακοπεί, θα υπάρξουν καταστροφικές συνέπειες τόσο για τα οικοσυστήματα του πλανήτη όσο και για την επιβίωση της ανθρωπότητας», προειδοποιούν πολλοί μελετητές. Τα στοιχεία από έρευνες αποδεικνύουν ότι οι πεταλούδες και οι μέλισσες είναι ανάμεσα στα είδη που έχουν δεχτεί το ισχυρότερο πλήγμα. Π.χ.: από το 2000 έως το 2009 οι πεταλούδες μειώθηκαν κατά 58% στις αγροτικές εκτάσεις της Μεγάλης Βρετανίας, ενώ το 2013, μόνο τα μισά από τα είδη μελισσών που είχαν καταμετρηθεί το 1949, επιβίωναν ακόμα στην Οκλαχόμα των ΗΠΑ. Σύμφωνα με υπολογισμούς, οι μέλισσες στην Αμερική υπολογίζονταν το 1947 στα 6 εκατομμύρια· σήμερα είναι λιγότερες από 2,5 εκατομμύρια. Συνέχεια

Ο πλανήτης χάνει κάθε χρόνο δασικές εκτάσεις ίσες με το Ηνωμένο Βασίλειο

Η Δυτική Αφρική και η λεκάνη του Κονγκό, είναι δύο περιοχές που συγκαταλέγονται στις πρώτες σε απώλεια δασών, αλλά λαμβάνουν χαμηλότερη παγκόσμια προσοχή. Ο πλανήτης χάνει κάθε χρόνο δάσος στο μέγεθος του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ενώ οι μεγαλύτερες απώλειες δασών ανά περιοχή κατά τα έτη 2014-18 πραγματοποιήθηκαν στην τροπική Λατινική Αμερική, ο μεγαλύτερος ρυθμός αύξησης ήταν στην Αφρική, όπου τα ποσοστά αποδάσωσης αυξάνονταν από λιγότερο από δύο εκατομμύρια εκτάρια ετησίως κατά μέσο όρο από το 2001 έως το 2013, τέσσερα εκατομμύρια το χρόνο από το 2014 έως το 2018. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό τα ποσοστά αποδάσωσης έχουν διπλασιαστεί τα τελευταία πέντε χρόνια. Συνέχεια

Το φοινικέλαιο και η εξόρυξη μαγγανίου εξαφανίζει την φυλή Batek, την τελευταία νομαδική κοινότητα της Μαλαισίας

Η Μαλαισία είναι μία από τις μεγαλύτερες παραγωγούς χώρες φοινικέλαιου παγκοσμίως. Το φοινικέλαιο χρησιμοποιείται σε βιοκαύσιμα, σε πάρα πολλές τυποποιημένες τροφές και προϊόντα ομορφιάς. Στη δεκαετία του 1980, η εκκαθάριση τεράστιων περιοχών ζούγκλας στο ισπανικό κρατίδιο Sabah για την καλλιέργεια φοινικέλαιου οδήγησε στη μείωση της ζούγκλας από 51% σε 15%. Σύμφωνα με μελέτη του 2013, από το 1990 έως το 2008, 1.4 εκατομμύρια εκτάρια ζούγκλας στη Μαλαισία χάθηκαν από τις φυτείες φοινικέλαιου, προκαλώντας περιβαλλοντικές καταστροφές και καταστρέφοντας τους οικοτόπους ζώων, συμπεριλαμβανομένων των ουραγκουτάγκων και των τίγρεων. Επίσης, η Μαλαισία προσπαθεί να γίνει το μεγαλύτερο κέντρο εξαγωγής μαγγανίου στην Ασία, ώστε να προμηθεύει την Κίνα. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε περαιτέρω αποψίλωση ζούγκλας. Έχει ενθαρρύνει ενεργά τις ξένες επενδύσεις στη βιομηχανία μαγγανίου μέσω φορολογικών κινήτρων και αύξησε τον αριθμό των αδειών για ορυχεία μαγγανίου. Όλα τα παραπάνω έχουν καταστροφικές επιπτώσεις όχι μόνο για τα ζώα αλλά και σε ιθαγενείς κοινότητες, όπως η φυλή Batek. Συνέχεια

ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ: «Η πόρτα του ψυγείου της Γης έχει μείνει ανοιχτή»…

Μ’ αυτόν τον τρόπο χαρακτηρίζει το λιώσιμο των πάγων στην Γροιλανδία ο Ντέιβιντ Χόλαντ, μελετητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, ο οποίος ερευνά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τις συνθήκες που επικρατούν στη Γροιλανδία. Σε συνέντευξή του στο Associated Press, τονίζει ότι οι πάγοι χιλιάδων ετών πιθανότατα θα έχουν εξαφανιστεί σε ένα με δύο χρόνια.

Σύμφωνα με υπολογισμούς, έως το τέλος του καλοκαιριού θα έχουν λιώσει ή σπάσει περί τους 440 δισ. τόνοι (400 δισ. μετρικοί τόνοι) από το τεράστιο φύλλο πάγου της Γροιλανδίας. Είναι ενδεικτικό ότι μόλις σε πέντε ημέρες, από τις 31 Ιουλίου έως τις 3 Αυγούστου, περισσότεροι από 58 δισ. τόνοι πάγου έλιωσαν στην επιφάνεια. Συνέχεια

Η Ισλανδία «κήδεψε» έναν παγετώνα της

Ο παγετώνας Όκγιεκουλ, ο οποίος το 1890 εξακολουθούσε να καλύπτει επιφάνεια 16 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το 2012 είχε πλέον έκταση μόλις 700 τετραγωνικά μέτρα και το 2014 οι γεωλόγοι πήραν την απόφαση ότι ο Όκγιεκουλ ήταν πλέον ένας νεκρός πάγος χωρίς να έχει τα χαρακτηριστικά παγετώνα, δηλαδή να είναι περίπου 40-50 μέτρα πάχος και η παραγόμενη πίεσή του να του δίνει μια πλαστικότητα ώστε να μπορεί να μετακινείται. Συνέχεια

Καίγεται και ο Αμαζόνιος! Άλλος ένας πνεύμονας της Γης καταστρέφεται.

Εδώ και τρεις βδομάδες πολλές φωτιές κατακαίουν μέρος της ζούγκλας του Αμαζονίου. Για τόσο καιρό κανένα ΜΜΕ δεν προέβαλε αυτή την τόσο σημαντική είδηση αποκρύπτοντάς την. Το γεγονός ότι οι καπνοί που κάλυψαν και το Σάο Πάολο έκαναν την μέρα νύχτα στάθηκε η αφορμή ώστε η είδηση να αρχίζει να διαδίδεται.

Οι φωτιές καίνε παρθένο δάσος που τροφοδοτεί τον πλανήτη με 20% του οξυγόνου του και συγχρόνως απορροφά τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα. Οι φωτιές έχουν εξαπλωθεί στις επαρχίες Άκρε, Ροντόνια, Μάτο Γκρόσο, Μάτο Γκρόσο ντο Σουλ και φθάνουν ως τα τριπλά σύνορα Βραζιλίας- Βολιβίας και Παραγουάης. Μία από τις πυρκαγιές στην περιοχή της Ροντόνια και μόνο έχει καταστρέψει μέχρι στιγμής 10.000 στρέμματα ζούγκλας. Χιλιάδες άγρια ζώα έχουν χάσει την ζωή τους, ιθαγενείς έχουν εκτοπιστεί απ’ τις εστίες τους αν και ακόμα δεν υπάρχει πλήρη ενημέρωση για να γνωρίζουμε το μέγεθος των καταστροφών, το βέβαιο είναι ότι πρόκειται από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές στην χώρα και αυτό φαίνεται απ’ το τεράστιο νέφος καπνού που έχει σκεπάσει πολλές περιοχές της Βραζιλίας. Συνέχεια

Η φωτιά στην Ελαφόνησο και οι χωματερές της τουριστικής ανάπτυξης

Τα σκουπίδια του τουρισμού είναι τα αποκαΐδια των τόπων που αγαπήσαμε

Η χθεσινή φωτιά στην Ελαφόνησο αποδεικνύει περίτρανα  πως η λεγόμενη βιομηχανία του τουρισμού είναι ανταγωνιστική προς το φυσικό περιβάλλον, στην τοπική κουλτούρα και εν τέλει διαρρηγνύει κοινωνικές σταθερές.

Η χθεσινή φωτιά ξεκίνησε από την χωματερή του νησιού η οποία βρίσκεται πίσω από την ξακουστή και κατά πολλούς, εξωτική παραλία του Σίμου. Άραγε σε λίγα χρόνια πάνω στην καμένη γη τί ακριβώς θα χτιστεί; Κάτω απ’ το χαρακτηρισμό «εξωτική παραλία» κρύβεται μια χωματερή που συγκεντρώνει τα σκουπίδια δεκάδων χιλιάδων τουριστών. Στο νησί διαμένουν μόνιμα περίπου 1.000 κάτοικοι και τους καλοκαιρινούς μήνες ο αριθμός αυτός δεκαπλασιάζεται. Είναι προφανές ότι άλλη η ποσότητα των απορριμμάτων 1.000 και άλλο 10.000 ανθρώπων. Συνέχεια

Η Σιβηρία καίγεται, ο πλανήτης μετρά αντίστροφα

Οι μεγάλες πυρκαγιές που έχουν ξεσπάσει στη Σιβηρία, εδώ και 9 ημέρες έχουν ήδη καταπιεί το 1/3 της έκτασης, δηλαδή 4,7 εκατομμύρια στρέμματα. Οι πυρκαγιές πιθανόν να πυροδοτήθηκαν από πτώσεις κεραυνών. Οι καλοκαιρινές πυρκαγιές στη Σιβηρία είναι σχετικά συχνές, ωστόσο η φετινές δεν έχουν προηγούμενο  δεδομένου ότι έχουν τροφοδοτηθεί από ένα μίγμα υψηλών θερμοκρασιών με δυνατούς ανέμους.

Αίσθηση προκαλεί η πληροφορία από την Moscow Times ότι λόγω των δυσπρόσιτων περιοχών που βρίσκονται οι φωτιές καθώς και το γεγονός ότι αυτές είναι μακριά από αστικούς ιστούς και ανθρώπινους πληθυσμούς η κυβέρνηση είχε μια βραδύτητα στο να οργανώσει την κατάσβεση. Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται από δήλωση του κυβερνήτη της περιοχής Krasnoyarsk ο οποίος δήλωσε ότι: «Αυτό (η πυρκαγιά) είναι ένα κοινό φυσικό φαινόμενο, δεν έχει κανένα νόημα να το πολεμήσουμε, και μάλιστα μερικές φορές, ίσως να είναι και επιβλαβές». Συνέχεια

«Κατάσταση Εκτάκτου Ανάγκης» και ο ταλαίπωρος Κωλοβρέχτης

Τον περασμένο μήνα μια συγκεκριμένη περιοχή του Δήμου Χαλκιδέων κηρύχθηκε σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης μέχρι τις 3 Ιουνίου. Ο λόγος; Ένα συγκεκριμένο πλημμυρικό φαινόμενο που λαμβάνει χώρα στην περιοχή της Λιανής Άμμου, Αλατσάτων και φθάνει μέχρι το Δοκό. Η συγκεκριμένη έκταση αποτελείται από αγροτικές καλλιέργειες, χωριά και οικιστικές περιοχές που δημιουργήθηκαν με την εξάπλωση της δόμησης κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Από άποψη φυσικής αποτύπωσης της περιοχής, αυτή καταλαμβάνεται από έναν (πρώην) υγρότοπο, (πρώην) έλος και μικρό τμήμα του Ληλάντιου πεδίου με αγροτικές χρήσεις.

Όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κάποιος οι πρώην υγρότοποι, έλη και βούρκοι έγιναν μονοκατοικίες με πυλωτή ή μη, για να στεγαστούν τα «όνειρα» ιδιοκτησίας, επιχειρήσεις και καταστήματα. Οι κατασκευαστές «ονείρων» επέτρεψαν ημιπαράνομα-ημινόμιμα τη δόμηση ώστε οι λέοντες της ψηφοθηρίας να έχουν ακόμη έναν εκβιασμό στο χέρι τους. Και οι, κατά τους τύπους, καταπατητές να διεκδικούν ή να εκλιπαρούν για την εντός σχεδίου ένταξή τους και την ταυτόχρονη κατασκευή υποδομών αστικής κατεύθυνσης. Συνέχεια