Category Archives: Ελεύθερες φυλές/κοινότητες

Πιραχά. Μια μοναδική φυλή του Αμαζονίου

%cf%80%ce%b9%cf%81%ce%b1%cf%87%ce%acΣτη ζούγκλα του Αμαζονίου, κατά μήκος του ποταμού Μαϊτσί της Βραζιλίας, ζει η απομονωμένη φυλή των ιθαγενών Πιραχά με πληθυσμό περίπου 400 άτομα. Οι ίδιοι αποκαλούν τη φυλή τους Χιταϊτίχι και μιλούν την ομώνυμη γλώσσα Πιραχά.

Πιραχά (γράφεται και Pirahα, Pirahαn), ή Mϊra-Pirahγ είναι η μοναδική επιζώσα απόγονος της διαλέκτου Μούρα καθώς οι υπόλοιπες εξαφανίστηκαν τους περασμένους αιώνες ή αντικαταστάθηκαν με την Πορτογαλική. Συγγενής γλώσσα αν και εξαφανισμένη πλέον ήταν η Ματανάγουι. Σήμερα η γλώσσα Πιραχά έχει περίπου 280-350 ομιλητές αλλά δεν διατρέχει κίνδυνο μιας και η κοινότητα των Πιραχά έχει πολύ ισχυρούς δεσμούς. Η γλώσσα Πιραχά είναι ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα πολλών αμφισβητούμενων αξιώσεων. Για παράδειγμα περιέχει στοιχεία που αναιρούν την γλωσσική σχετικότητα. Ο αριθμός των γλωσσολόγων με πρακτική εμπειρία στη γλώσσα Πιραχά είναι πολύ μικρός. Συνέχεια ανάγνωσης

ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Εισαγωγή

Oι ΠΙΡΑΧΑ είναι μια φυλή που ζει δίπλα και γύρω από τον ποταμό Maici στη ΒΑ Βραζιλία και είναι γνωστή από τα τέλη του 19ου αιώνα1. Το 2000 αριθμούσε 360 μέλη (το 1979 μετρήθηκαν 107 άτομα), αριθμός πολύ μικρότερος από άλλες περιόδους. Οι ίδιο αυτο-αποκαλούνται hiaitsiihi (οι «ίσιοι», οι «σωστοί»). Η γλώσσα τους δεν έχει αριθμούς ή εξαρτημένες προτάσεις. Την αποκαλούν apaitsiiso (αυτό που βγαίνει από το κεφάλι). Πολλές φορές προσπάθησαν γλωσσολόγοι να ερμηνεύσουν και να βάλουν σε καλούπια τη γλώσσα τους, αλλά είναι κάτι που φαντάζει δύσκολο2. Οι Πιραχά συνεννοούνται ακόμα και με το κλάμα ή με σφυρίγματα, ή ακόμα και μιλώντας ενώ τρώνε. Η αίσθηση του χρόνου που έχουν βασίζεται στην ξηρή και τη βροχερή εποχή, με βάση αυτό οργανώνονται. Δεν χρησιμοποιούν καμμία λέξη για να περιγράψουν χρώματα. Χρησιμοποιούν μόνο 3 αντωνυμίες. Αξιοσημείωτο είναι ότι δίνουν ονόματα στα έμβρυα πριν καν γεννηθούν.

Αυτό, όμως, που μπερδεύει πιο πολύ απ’ όλα τους γλωσσολόγους είναι η έλλειψη εξαρτημένων προτάσεων. Αντί να πούνε π.χ. «όταν θα ’χω τελειώσει το φαΐ, θα ήθελα να μιλήσω μαζί σου», λένε «τελειώνω το φαΐ, μιλάω μαζί σου».

Θεωρούνται πολύ ειρηνικοί, έχουν ελάχιστη επαφή με τον πολιτισμό, η οποία περιορίζεται στη χρήση κάποιων εργαλείων. Βέβαια, κατά καιρούς έχουν αναφερθεί συμπλοκές με άλλους ιθαγενείς ή λευκούς ντόπιους.

Η κύρια ασχολία τους είναι το κυνήγι και η συλλογή τροφών. Από τις καρύδες, τις οποίες ανταλλάσσουν με ντόπιους, παίρνουν ρούχα, εργαλεία, αλεύρι κ.ά.

Στο παρακάτω κείμενο, αναπτύσσεται μια προβληματική σχετικά με τη γλώσσα τους, που ανατρέπει τις περισπούδαστες αναλύσεις διαφόρων επιστημόνων.

piraha_pescaria_pOι Πιραχά  έχουν μια ασυνήθιστη γλώσσα και είναι μια από τις πολλές ζωντανές αποδείξεις ότι η θεωρία του Noam Chomsky, «ότι η γλώσσα μας είναι το αποτέλεσμα της εξέλιξης ενός γενετικά καθορισμένου προγράμματος», είναι λάθος.

Ποια είναι η δομή της γλώσσας γενικά; Σύμφωνα με τον Τσόμσκυ, ένα μωρό μπορεί να έχει ένα μεγάλο σώμα της γνώσης, και χρειάζεται μόνο να μάθει τα ιδιότυπα χαρακτηριστικά της γλώσσας ή των γλωσσών στις οποίες εκτίθεται. Γιατί ήταν αδύνατο για κάποια μωρά να μάθουν να μιλάνε (παραπάνω από μερικές λέξεις), όταν τα βρήκαν σε μια ορισμένη ηλικία; Αν η θεωρία μιας οικουμενικής γραμματικής ήταν αληθινή (και το ψευδές συμπέρασμα, στο οποίο βασίζεται, ότι οι εγκέφαλοί μας είναι γενετικά προκαθορισμένοι), τότε αυτά τα μωρά θα έπρεπε να μπορούν να μάθουν να μιλάνε τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο γραμματικής που, σύμφωνα με τον Τσόμσκυ, είναι κοινό σε όλη την ανθρωπότητα. Αλλά δεν το κάνουν αυτό. Αν δεν εκτεθούν σε κάποια γλώσσα στα πρώτα χρόνια της ζωής τους, τα παιδιά θα μπορέσουν μόνο να μάθουν κάποιες λέξεις και καθόλου γραμματική. Θα επικοινωνούν σαν τους λύκους (αν μεγαλώσουν ανάμεσα σε λύκους) ή σαν πίθηκοι (αν μεγαλώσουν ανάμεσα σε πίθηκους). Το ενδιαφέρον σχετικά με τη θεωρία του Τσόμσκυ για την οικουμενική γραμματική είναι ότι βασίζεται σε έναν άγγλο φιλόσοφο που ονομάζεται Roger Bacon, που έζησε κατά τον 13ο αιώνα, και στην παρατήρησή του ότι όλες οι γλώσσες χτίζονται πάνω σε μια κοινή υποβόσκουσα γραμματική και αγνοεί όλες τις μετέπειτα παρατηρήσεις πάνω στην ποικιλία της δομής στις γλώσσες των ανθρώπων.

Συνέχεια ανάγνωσης

Οι ευτυχισμένοι Πιραχά βρίσκονται σε κίνδυνο

piraxaΣτο ντοκυμαντέρ «THE AMAZON CODE, The Grammar of Happiness» (Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΥ ΑΜΑΖΟΝΙΟΥ, Η γραμματική της ευτυχίας), παραγωγής SCREEN AUSTRALIA, SMITHSONIAN CHANNEL, παρουσιάζονται οι ιδιορρυθμίες που υπάρχουν στην γλώσσα των Πιραχά, μιας φυλής αυτοχθόνων του Αμαζονίου, που μπορεί να μας οδηγήσει στο να αναθεωρήσουμε (κατ’ αρχήν) τις απόψεις μας σχετικά με την ανθρώπινη γλώσσα.

Η αποστολή του ιεραπόστολου Νταν Έβερετ, προ τριακονταπενταετίας και πλέον, ήταν να προσηλυτίσει τους άγριους Πιραχά μεταφράζοντας την Βίβλο για αυτούς. Αντ’ αυτού, οι περίπου 400 εναπομείναντες ευτυχισμένοι Πιραχά τον οδήγησαν στο να αποδεχθεί την αθεΐα.

Η γραμματική τους σπάει τους κανόνες της γλώσσας. Επίσης η γλώσσα τους εκτός από το να ομιλείται, μπορεί να παίρνει και άλλες μορφές, όπως μουρμούρισμα, τραγούδι ή σφύριγμα με τα οποία επικοινωνούν εξ ίσου.

Συνέχεια ανάγνωσης

Μάσκο-Πίρο: η φυλή που δεν έχει γνωρίσει το μίασμα του «λευκού» πολιτισμού

Μασκο-πιροΤα μέλη μιας φυλής αυτοχθόνων γνωστή ως Μάσκο Πίρο (Mashco Piro) είναι από τις τελευταίες ομάδες απομονωμένων Ινδιάνων στον πλανήτη.

Μόνο που… κάνουν έντονα γνωστή την παρουσία τους τον τελευταίο καιρό.

Σύμφωνα με το υπουργείο πολιτισμού του Περού, μέλη της φυλής Mashco Piro εθεάθησαν πάνω από 100 φορές ήδη φέτος ζητώντας φαγητό και εργαλεία από ιεραποστόλους, τουρίστες, ντόπιους κατοίκους και άλλους. Και αυτό προκαλεί ένα αίνιγμα για την περουβιανή κυβέρνηση. Συνέχεια ανάγνωσης

Αφηγήσεις του Geronimo υπό τη σκιά του πολιτισμού (μέρος Β΄)

Κεφάλαιο 2: Υποδιαιρέσεις της φυλής των Απάτσι

jeronymo3Οι Ινδιάνοι Απάτσι υποδιαιρούνται σε έξι υπό-φυλές. Σε μια από αυτές, τους Be-don-ko-he, ανήκω.

Η φυλή μας κατοίκησε αυτή την περιοχή της ορεινής χώρας, που εκτείνεται δυτικά απ’ την ανατολική γραμμή της Αριζόνας και νότια από τις πηγές του ποταμού Gila.

Ανατολικά από εμάς, ζούσαν οι Chi-hen-ne (Ojo Caliente, δηλαδή καυτό μάτι στα ισπανικά, καυτές πηγές) Απάτσι. Η φυλή μας δεν είχε ποτέ κανένα πρόβλημα μαζί τους. Ο Victoria, ο αρχηγός τους, ήταν πάντοτε φίλος μου. Πάντοτε βοηθούσε τη φυλή μας, όταν του ζητούσαμε βοήθεια. Έχασε τη ζωή του υπερασπιζόμενος τα δικαιώματα του λαού του. Ήταν καλός άνθρωπος και γενναίος πολεμιστής. Ο γιος του Charlie τώρα ζει εδώ στον καταυλισμό, μαζί μας.

Στα βόρειά μας ζούσαν οι Απάτσι του Λευκού Βουνού. Δεν ήταν πάντα με τους καλύτερους όρους με τη φυλή μας, αν και σπάνια είχαμε πόλεμο μεταξύ μας. Ήξερα τον αρχηγό τους, τον Hash-ka-ai-la, προσωπικά και τον θεωρούσα καλό πολεμιστή. Η εμβέλειά τους έφτανε μέχρι κοντά στους Ινδιάνους Ναβάχο, που δεν προέρχονταν απ’ το ίδιο αίμα με τους Απάτσι. Κάναμε συμβούλια με όλες τις φυλές Απάτσι, αλλά ποτέ με τους Ναβάχο. Ωστόσο, κάναμε ανταλλαγή αγαθών μαζί τους και κάποιες φορές τους επισκεπτόμασταν. Συνέχεια ανάγνωσης

Αφηγήσεις του Geronimo υπό τη σκιά του πολιτισμού (μέρος Α΄)

jeronymo1Κι ένα νεκρό δέντρο αφήνει την σκιά του. Αυτοί όμως που έκαψαν τα πάντα βλέπουν μόνο σκιές. Κι αυτές οι σκιές είναι χειρότερο που μένουν. Καλύτερα να μην είχε μείνει τίποτα. Αυτές οι σκιές κινούνται και σε κυνηγούν σα φαντάσματα με το πρώτο αναιμικό αεράκι. Γλιστρούν μέσα στο θόρυβο να γίνουν άλικη βροχή, δοσμένη σε μια καταιγίδα που μαστιγώνει την όραση. Προσπερνούν τον χρόνο και το χώρο μέσα μας, δίχως μιλιά και χρώματα. Είναι οι εμπειρίες που δεν έγιναν γνώση, τα τρίμματα της ψυχής που δεν γέννησαν σπόρους ελευθερίας. Όλα γύρω και δίπλα μας. Σε μια συνεχή κατάτμηση άνευ όρων. Μέρα με την μέρα, με τα πόδια γυμνά να πληγιάζουν στο γαρμπίλι τ’ ανήφορου.

Κι ένα νεκρό δέντρο αφήνει την δροσιά του. Δακρύζει πορφύρα να γλυκάνει τις καμένες του ρίζες. Κι ο ιστός της γριάς αράχνης γίνεται φυλαχτό. Σφουγγίζει το ξέπνοο δάκρυ στα σπλάχνα του, δίνει φύση απ’ την φύση του. Λάφυρο από εφιάλτη. Αστικός τρόμος κι εν τάφω επιβίωση. Η μνήμη σμιλεμένη σε πρωινές δροσοσταλίδες. Η μνήμη που δεν υπακούει στα θέλγητρα του νόστου και προχωρεί εμπρός μονάχη. Η μνήμη που εκριζώνει τους οφθαλμούς της να υβρίσει τις οθόνες. Η γλύκα της καθαρής ύπαρξης και η κόσα του πολιτισμού πάνω απ’ τα κεφάλια μας. Τα σκιάχτρα που ξεπληρώνουν τον θάνατο με τις ζωές μας. Οι αχυρένιες τους μπούκλες βαμμένες στο αίμα∙ ξέθωρες κι ευάλωτες στου χρόνου τ’ ανεμογύρισμα. Ο χρόνος όμως δεν είναι με κανέναν. Συνωμοτεί ασταμάτητα εις βάρος όλων.

Συνέχεια ανάγνωσης

Χιόνι κι αίμα: Η σφαγή των ινδιάνων Lakota στο Wounded Knee

Δεν γνώριζα τότε πόσα τελείωσαν. Όταν κοιτάζω τώρα απ’ αυτόν τον ψηλό λόφο του γήρατός μου, μπορώ ακόμη να δω τις σφαγμένες γυναίκες και παιδιά να κείτονται σωριασμένοι και διαμελισμένοι καθ’ όλο το μήκος τους στραβού βαράθρου τόσο ζωντανά, όσο τους είχα δει με τα νεανικά μου μάτια. Και μπορώ να δω πως κάτι άλλο πέθανε εκεί στην ματωμένη λάσπη και θάφτηκε στη χιονοθύελλα. Τ’ όνειρο των ανθρώπων μου πέθανε εκεί. Ήταν ένα όνειρο όμορφο… η ελπίδα της φυλής τσακίστηκε και διαμελίστηκε. Δεν υπάρχει σημείο αναφοράς πλέον και το ιερό δέντρο είναι νεκρό. Black Elk, σαμάνος των Oglala Lakota (1863-1950)

 

knee_1Ένα παγωμένο πρωινό, σαν σήμερα, στις 29 Δεκεμβρίου του 1890, πολυπληθές απόσπασμα του 7ου Συντάγματος Ιππικού των Η.Π.Α, συλλαμβάνει μια ολόκληρη ορδή των Miniconjou Lakota, καθώς κι επί πλέον τριάντα οχτώ Hunkpapa Lakota κοντά στο Porcupine Butte. Διοικητής του αποσπάσματος ήταν ο ταγματάρχης Samuel M. Whitside. Η ορδή μετακινούνταν προς αναζήτηση χειμερινού καταλύματος και τροφής. Αμέσως μετά τη σύλληψη τους, οδηγούνται με την βία οχτώ χιλιόμετρα δυτικά, κοντά στον παραπόταμο Wounded Knee. Εκεί, υπό την απειλή όπλων, αναγκάζονται να στήσουν πρόχειρα τον καταυλισμό τους. Λίγο αργότερα, οι υπόλοιπες δυνάμεις του 7ου Συντάγματος Ιππικού καταφθάνουν στο Wounded Knee με επικεφαλής τον συνταγματάρχη James W. Forsyth. Πέραν του συμβατικού ατομικού οπλισμού, φέρουν στο οπλοστάσιο τους και τέσσερα ορειβατικά πυροβόλα Μ1875, την ελίτ του πυροβολικού της εποχής. Συνέχεια ανάγνωσης

Αφηγήσεις των Blackfoot για τη διατροφή: ένα ταξίδι στον κόσμο της φύσης

blf1Οι παρακάτω μύθοι των Blackfoot, που συνδέονται με όσα περιγράψαμε σε προηγούμενο κείμενο (Blackfoot: κυνηγώντας στην ελευθερία), δείχνουν την ενότητα που διέτρεχε την ζωή τους. Η διατροφή και το πνεύμα τους, άρρηκτα δεμένα μεταξύ τους, είχαν ένα νόημα, που ο μύθος τού έδινε σχήμα. Όσα έτρωγαν ήταν όσα τους πρόσφερε απλόχερα η φύση. Η επικοινωνία τους με τα άλλα ζώα και το άρρητο της ύπαρξης είχαν να κάνουν και με την επιβίωσή τους. Το πνεύμα και το σώμα ήταν δεμένα σε μια ενότητα, που δεν αποζητούσε εξηγήσεις κι αποδείξεις. Οι βίσωνες δεν αποτελούσαν απλώς ένα θήραμα, αλλά μια πηγή ζωής, που εκτιμούσαν απεριόριστα. Τα Κογιότ συχνά στέκονταν πνευματικοί σύμμαχοι στην πορεία τους.

Συνέχεια ανάγνωσης

Blackfoot: κυνηγώντας στην ελευθερία

Ένας γέροντας κοίταξε από τον ποταμό του Κόκκινου Ελαφιού πάνω από το Ποτάμι του Τόξου. Είδε μερικά βουβάλια. Έδεσε τα μαλλιά του σε κόμπους και σύρθηκε με τα χέρια του και τα γόνατά του. Το θέαμα έκανε τα βουβάλια να γελάσουν. Ένα από αυτά γέλασε μέχρι θανάτου και ο γέροντας το έκοψε σε κομμάτια. (Clark Wissler & D.C. Duvall, Mythology of the Blackfoot Indians)

blackf1Για έναν σύγχρονο εκπολιτισμένο άνθρωπο, ιδιαίτερα κάποιον που έχει συνηθίσει στον τρόπο ζωής των μητροπόλεων, η άμεση κι έντονη εξάρτηση από ένα μόνο είδος τροφής για την επιβίωσή του τού φαίνεται αδιανόητη. Στις μέρες μας οι συνταγές μαγειρικής κι ο προβιβασμός της γευσιγνωσίας σε τέχνη έχουν μετατρέψει το φαγητό σε ένα είδος πολυτελείας και το έχουν ταυτίσει με την ποιότητα ζωής. Η δυνατότητα να γευματίσει κανείς σε ένα «καλό» εστιατόριο, όπου ενδεχομένως θα του μαγειρέψει κι ένας διάσημος chef, προωθείται –αν μη τι άλλο– ως εμπειρία ζωής. Την ίδια στιγμή, βέβαια, οι περισσότεροι άνθρωποι, λίγο παραδίπλα ή στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο, γεύονται τις συνέπειες του πολιτισμού απ’ την ανάποδη, αναζητώντας τη διατροφή τους στα σκουπίδια, ως άλλοι τροφοσυλλέκτες. Συνέχεια ανάγνωσης

Η ατομική ελευθερία στις ινδιάνικες κοινότητες

at-elΌσον αφορά την ινδιάνικη κοινότητα, συχνά γίνεται λόγος για το πώς λειτουργούσε στην πράξη μια τέτοια μορφή ελεύθερης οργάνωσης των ανθρώπων, με τί τρόπο δινόταν λύση στα προβλήματα που ανέκυπταν είτε αυτά αφορούσαν την καθημερινή επιβίωση είτε ζητήματα πιο θεωρητικής φύσης, εξ ίσου όμως σημαντικά με τα πρώτα. Ποιά ήταν, ωστόσο, η θέση του ατόμου μέσα στην κοινότητα; Πόσο ελεύθερα βίωνε την ύπαρξη του; Ήταν μήπως αναγκασμένο να ακολουθεί την φυλή, την ορδή ή την ομάδα; Μπορούσε η βούληση του να είναι πλήρως αντίθετη με αυτή των υπολοίπων; Κι αν ένιωθε αναλόγως; Είχε το ελεύθερο να κινηθεί μόνος του; Ας δούμε, λοιπόν, παρακάτω ένα-ένα τα ανωτέρω ερωτήματα.

Κατ’ αρχάς, είτε επρόκειτο για άντρα είτε για γυναίκα, ο καθένας ήταν επιφορτισμένος με ένα πλήθος από εργασίες απαραίτητες για την επιβίωση του συνόλου. Συνέχεια ανάγνωσης

Αφρική: οι χαμένες ψηφίδες της ελευθερίας (Μέρος δ΄)

Η εποχή της μεταλλουργίας

afrid1Το πέρασμα στην περίοδο, που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε εποχή των μετάλλων στην Αφρική, που εκκινεί με τη λεγόμενη Εποχή του Χαλκού και συνεχίζεται με τη λεγόμενη Εποχή Σιδήρου, όπως είναι φυσικό, δεν προέκυψε εν μία νυκτί ούτε σε όλες τις περιοχές της Αφρικής συγχρόνως. Εμφανίστηκε κυρίως στο βόρειο κομμάτι της ηπείρου, περίπου απ’ την 3η χιλιετία Π.χ. Εφ’ όσον οι κάτοικοί του είχαν ήδη προχωρήσει στον έλεγχο της γης και είχαν μοιράσει εδάφη και εξουσίες, η χρήση των μετάλλων για την ζεύξη των ζώων και την κατασκευή ανθεκτικότερων εργαλείων και όπλων, βοηθούσε στην αποτελεσματικότερη επιβολή. Όσο σκληραίνει η στάση των ανθρώπων απέναντι στο περιβάλλον τους –ανθρώπινο και φυσικό–, τόσο πιο άτεγκτα και ακίνητα γίνονται και τα συναισθήματά τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Ka’apor: αυτοί που δε μιλούν βρήκαν τη φωνή τους

kaapor1Οι Ka’apor είναι μια ξεχωριστή φυλή ιθαγενών, που ζουν στην «προστατευμένη» φυσική περιοχή βόρεια της πολιτείας Maranhão. Διαβιούν σε μια έκταση γης, που ναι μεν σε μεγάλο βαθμό αποψιλώθηκε το προ-Αμαζόνιο δάσος, αλλά έχουν καταφέρει ως τώρα να προστατέψουν τη δασική έκταση μέσα σε ένα καθορισμένο έδαφος. Στην φυλή των Ka’ apor υπάρχει υψηλό ποσοστό εγγενούς κώφωσης και κατά συνέπεια, μιλούν σε μεγάλο βαθμό τη νοηματική γλώσσα. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ερευνών (INPE) το Νοέμβριο του 2013 η Αλταμίρα –πόλη στα βόρεια της Βραζιλίας, που βρίσκεται σε μια μεταβατική περιοχή μεταξύ των υψιπέδων της Βραζιλίας και των πεδιάδων του Αμαζονίου, στις όχθες του ποταμού Xingu (παραπόταμου του Αμαζονίου) και δεύτερη μεγαλύτερη πόλη στη γη σε έκταση– είναι στην κορυφή της λίστας των κατεστραμμένων περιοχών από την υλοτομία: 300 τετραγωνικά μίλια δάσους αφανίστηκαν μέσα στον περασμένο χρόνο. Συνέχεια ανάγνωσης

Αφρική: οι χαμένες ψηφίδες της ελευθερίας (Γ΄μέρος)

Η εμφάνιση της γεωργίας

af_1Με την εμφάνιση της γεωργίας ο κόσμος αλλάζει. Ο φυσικός χώρος γίνεται ένα όριο, ο άνθρωπος κοιτάζει γύρω του και βάζει περιφράξεις, ορίζει∙ η γη αποκτά σιγά-σιγά χρηστική αξία, γίνεται τόπος και τοπογραφία. Εκείνο που έβρισκε σε άγρια μορφή χωρίς δυσκολία, το σιτάρι, το κριθάρι κι άλλα δημητριακά και όσπρια, τώρα θέλει να τα τιθασεύσει. Το ίδιο θα κάνει και για τα ζώα. Δεν τα κυνηγά, τα εξημερώνει, δηλαδή τα μεγαλώνει ο ίδιος, αφού τα φυλακίσει, έχοντας σκοπό να τα βάλει να δουλεύουν γι’ αυτόν, τα εκπαιδεύει, τα χρησιμοποιεί στις μετακινήσεις και βέβαια τα τρώει. Ο κόσμος πλέον ανήκει σε κάποιους. Με αυτή που αρχαιολογικά ονομάστηκε «νεολιθική» εποχή, ξεκινάει η γεωργία και η κτηνοτροφία. Συνέχεια ανάγνωσης

Μπορεί η ινδιάνικη κοινοτική συμβίωση να εμπλουτίσει την αναρχική θεώρηση;

koin_1Είναι σίγουρα λογικό πως η συστηματική ενασχόληση μας με τον βίο και τα πεπραγμένα των ινδιάνικων φυλών γεννά σε ένα μέρος των αναγνωστών πλήθος ερωτημάτων. Γιατί, τέλος πάντων, μια αναρχική ομάδα «σπαταλά» χρόνο στη μελέτη και ανάδειξη τέτοιων ζητημάτων; Μας προτείνουν μήπως να ζήσουμε σαν ινδιάνοι; Μήπως τελικά εξιδανικεύονται πράγματα και καταστάσεις, στο όποιο προχώρημα της αναρχικής θεώρησης; Είναι εύλογο να γεννούνται αγαθοπροαίρετες απορίες σχετικά με το εν λόγω ζήτημα. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με την σειρά.

Κατ’ αρχάς, όταν γίνεται λόγος για ινδιάνικες φυλές, ομιλούμε για ανθρώπους που ουδεμία σχέση είχαν με τον πολιτισμό και την πολιτική, πριν ο λευκός κατακτητής εισβάλει στην γη τους. Κι εδώ, προς αποφυγή κάθε παρεξηγήσεως, ας ξεκαθαρίσουμε πως η προσθήκη στο ουσιαστικό «γη» (δηλαδή το άρθρο «τους») δεν ήταν κτητική, εφ’ όσον γι’ αυτούς η γη δεν σήμαινε ιδιοκτησία. Από τη στιγμή, μάλιστα, που λιγότεροι ινδιάνοι Συνέχεια ανάγνωσης

Τούτη η Γη είναι ιερή για εμάς! : Οι λόγοι του Σιάθ

siath_1Ο Σιάθ υπήρξε αρχηγός-σύμβουλος της φυλής Duwamish, που ζούσε για αιώνες ελεύθερα στα εδάφη της σημερινής πολιτείας Ουάσινγκτον. Γεννήθηκε το πιθανότερον το 1780. Υπερασπίστηκε τα πνευματικά του αδέρφια τόσο με το βέλος, όσο και με την εξαιρετική του ικανότητα στον λόγο∙ λέγεται μάλιστα πως διέθετε ιδιαίτερα βροντερή φωνή και ήταν εις θέσιν να ακουστεί από εκατοντάδες μέτρα απόσταση. Αναχώρησε για τ’ αστέρια πλήρης ημερών, λίγες ημέρες πριν το θερινό ηλιοστάσιο του 1866.

Ο ανθρωπολόγος Λαρς Πέρσον έχει συμπεριλάβει στο ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο του Άκου Λευκε! ένα μέρος από τους λόγους του Σιάθ. Παρουσιάζουμε, λοιπόν, εδώ κάποια αμετάφραστα στα ελληνικά μέρη τους από τις ίδιες ομιλίες, προτείνοντας παράλληλα μια άλλη μετάφραση κάποιων ήδη μεταφρασμένων αποσπασμάτων. Πρόκειται για απαντητικές επιστολές[1] του ίδιου του Σιάθ προς τον τότε πρόεδρο των Η.Π.Α, Franklin Pierce, μεταξύ των ετών 1854-1855. Ο αρχικρατιστής επιθυμούσε ν’ «αγοράσει» την γη των Duwamish. Βεβαίως σε περίπτωση που λάμβανε αρνητική απάντηση, τον λόγο θα είχαν τα επαναληπτικά τυφέκια και οι ατσαλένιες σπάθες του ιππικού∙ τα πραγματικά οικόσημα της πολιτισμένης «δικαιοσύνης». Ας δούμε λοιπόν τι του απάντησε ο Σιάθ: Συνέχεια ανάγνωσης

Η ιστορία του Blue Jacket

jacket

Ο Blue Jacket υπήρξε ένας από τους αρχηγούς-συμβούλους της φυλής των Σάονι. Δεν είναι σίγουρο το ακριβές χρονικό σημείο της γέννησης του, ωστόσο οι περισσότεροι ιστορικοί θεωρούν πως ήρθε στη ζωή μια μέρα του 1743. Το πραγματικό του όνομα ήταν Weyapiersenwah. Δεν έχουν σωθεί μαρτυρίες για τα πρώτα χρόνια του βίου του, καθώς ο λευκός κατακτητής κατέστρεψε σε μεγάλο βαθμό την προφορική παράδοση των Σάονι, αλλά και των υπόλοιπων ινδιάνικων φυλών, που υπέταξε με την πυρίτιδα, τις ασθένειες και το αλκοόλ.

Ο Blue Jacket συμμετείχε μαζί με τους πνευματικούς του αδερφούς στη Δυτική Ομοσπονδία[1], πολεμώντας τους λευκούς κατακτητές λυσσαλέα, δίχως ωστόσο να κάνει εκπτώσεις στο ήθος και την ανθρωπινότητα, που διέκρινε τους ανθρώπους των ελεύθερων φυλών. Συνέχεια ανάγνωσης

Αφρική: οι χαμένες ψηφίδες της ελευθερίας (Β΄ μέρος)

afri_2«Παλαιολιθική» Αφρική

Στην Αφρικανική ήπειρο –και ιδιαίτερα στο νοτιοανατολικό της κομμάτι– έκαναν τα πρώτα τους δειλά βήματα οι αρχέγονοι άνθρωποι. Σχημάτισαν τις πρώτες ομάδες κι αργότερα τις πρώτες κοινότητες, βαδίζοντας άγνωστα μονοπάτια, καθώς κάθε τι γύρω τους και μέσα τους ήταν καινούριο κι η επιθυμία τους να το εξερευνήσουν απεριόριστη. Δεν υπήρχαν νόμοι, ούτε πολιτισμικές απαγορεύσεις∙ ο καθένας πειραματιζόταν ανεμπόδιστα με ο,τιδήποτε επικίνδυνο ή μη επιθυμούσε. Η βίωση της ελευθερίας αποτελούσε μιαν άγρια πρόκληση, που κανένας δεν γύρευε να αποφύγει. Ας δούμε, λοιπόν, τόσο το γεωγραφικό/κλιματολογικό πλαίσιο στο οποίο συνέβησαν όλα αυτά, όσο και καθαυτό το ταξίδι των πρώτων ανθρώπων στο δέρμα της μητέρας Γης.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αφρική: οι χαμένες ψηφίδες της ελευθερίας (Α΄ μέρος)

afriΟ κατακερματισμός του πλανήτη σε κράτη, που ούτως ή άλλως αποτελούν εξουσιαστική κατασκευή, βρίσκει την απόλυτα παράλογη εκδοχή του στην αφρικανική ήπειρο. Οποιοσδήποτε απ’ τους σύγχρονους χάρτες την απεικονίζουν μας βοηθά να το κατανοήσουμε. Η Αφρική είναι χωρισμένη σε ομοιόμορφα τετράγωνα, σα να πήρε κάποιος χάρακα ή κάναβο κι έφτιαξε στο σώμα της ένα σταυρόλεξο. Οι ευρωπαίοι άποικοι, πράγματι, κατασκεύασαν ένα άλυτο σταυρόλεξο. Στα μαύρα τετράγωνα κρύβεται το πετρέλαιο και το «πλούσιο» σε άλλα ορυκτά υπέδαφος, ενώ στα άσπρα οι λευκοί θάνατοι που της εμφυτεύτηκαν∙ από τις διακρίσεις και την δουλεία μέχρι τις δικτατορίες και τις ασθένειες. Συνέχεια ανάγνωσης

Περιφρονώντας τον θάνατο: Οι ομιλίες του Τεκούμσε

tekuΟ Τεκούμσε υπήρξε αρχηγός-σύμβουλος της φυλής των Σάονι, αλλά και μιας ευρείας ομοσπονδίας[1] ελεύθερων φυλών. Το όνομά του, στην γλώσσα της φυλής του, σημαίνει διάττων αστέρας και πάνθηρας στην άκρη τ’ ουρανού[2]. Ήρθε στον κόσμο μια μέρα του Μαρτίου το 1768. Πολέμησε σε αναρίθμητες μάχες τον λευκό κατακτητή, επιδεικνύοντας θάρρος και αυταπάρνηση. Έζησε περήφανα, δίχως ο φόβος να του σκιάζει το μέτωπο, βαδίζοντας με τα μοκασίνια του στο χώμα ως ελεύθερος άνθρωπος. Όρισε την ουσία της ζωής του, εμπνεόμενος από την απολίτιστη ηθική των προγόνων του. Συνέχεια ανάγνωσης

Προφορικοί θησαυροί των Ίνουιτ

Ίinuit-1νουιτ σημαίνει απλώς άνθρωπος∙ τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο. Και είναι Ίνουιτ κι όχι Εσκιμώοι∙ τη λέξη δηλαδή που σημαίνει τους ωμοφάγους και την οποία επέλεξε ο δυτικός εισβολέας για να τους την αποδώσει, επισυνάπτοντας ταυτόχρονα κι έναν ρόλο στο δίπολο πολιτισμένος-απολίτιστος. Οι ερευνητές της κουλτούρας των Ίνουιτ, συμπληρώνοντας τις σχέσεις κατάκτησης, που άνοιξαν μαζί τους οι οικονομικοί και άλλοι επιδρομείς, τους κατηγοριοποίησαν, τους κατέγραψαν και τους μετέφεραν στη μεγάλη θεατρική σκηνή, που έφτιαξαν οι δυτικοί επιστήμονες για τον κόσμο.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αποθησαυρίσματα από την ποίηση των Ιροκουά

apothisavrismataΕίναι γνωστό πως οι Ινδιάνικες φυλές δεν διέθεταν γραφή. Κάθε σημαντική γνώση λοιπόν περνούσε από στόμα σε αυτί, μέσα από τον αέναο κύκλο της αφήγησης. Και η αφήγηση δεν απαιτεί μόνο επιδέξιους ομιλητές, αλλά κι ακόμη ικανότερους ακροατές. Έτσι και αλλιώς, δεν υπήρχαν θεσμοί για να ορίζουν ομιλούντες και ακούοντες∙ ο καθένας έπλαθε ελεύθερα την δική του ιστορία, στίχο, φραστικό μονοπάτι. Το βαρύ του χρόνου φορτίο, δεν έπεφτε στους ακάλυπτους ώμους τους∙ σήμαιναν με βάση της πραγματικές τους ανάγκες το προσωπικό και συλλογικό τους τώρα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η διάκριση των μη κρατικών και των κρατικών οντοτήτων σύμφωνα με τον Elman Service

elman-1Μερικές διευκρινιστικές παρατηρήσεις:

Ο Elman Service έκανε ανθρωπολογικές έρευνες στους Ινδιάνους της Λατινικής Αμερικής, αναπτύσσοντας παράλληλα τη θεωρία του για την πολιτισμική εξέλιξη, μελετώντας την Παραγουάη και την κουλτούρα των Λατινοαμερικάνων και των κατοίκων της Καραϊβικής. Οι μελέτες αυτές οδήγησαν στις θεωρίες του για τα κοινωνικά συστήματα και την άνοδο του κράτους ως συστήματος πολιτικής οργάνωσης.

Όρισε τέσσερις κατηγορίες σταδίων κοινωνικής εξέλιξης: την ομάδα, την φυλή, την ιεραρχική κοινωνία και το κράτος. Ανέπτυξε επίσης τη θεωρία των «ωφελειών της διοίκησης» (managerial benefits), όπου αναφέρει ότι οι ιεραρχικές κοινωνίες αναπτύχθηκαν, επειδή ήταν εμφανώς ευεργετικές, λόγω της κεντρικής ηγεσίας που διέθεταν. Ο ηγέτης παρέχει οφέλη στους οπαδούς του, που με την πάροδο του χρόνου γίνονται περιπλοκότερα και ωφελούν το σύνολο της ιεραρχικής κοινωνίας. Αυτό διατηρεί τον ηγέτη στην εξουσία και επιτρέπει στον γραφειοκρατικό οργανισμό να αναπτυχθεί. Ανέπτυξε ακόμη μια θεωρία ολοκλήρωσης. Πίστευε ότι οι πρώιμοι πολιτισμοί δεν κατηγοριοποιούνταν με βάση την περιουσία. Κατανέμονταν με βάση την άνιση πολιτική δύναμη, όχι λόγω της άνισης πρόσβασης σε πόρους. Θεωρούσε ότι δεν υπήρχαν πράγματι ταξικές συγκρούσεις, αλλά μόνο μάχες εξουσίας ανάμεσα στην πολιτική ελίτ και στους πρώιμους πολιτισμούς. Η θεωρία του της ολοκλήρωσης ισχυρίζεται πως αρκετές φορές τα μνημεία δημιουργήθηκαν με εθελοντισμό και όχι με εξαναγκασμό των ηγετών πάνω στον πληθυσμό. Συνέχεια ανάγνωσης

Τ’ αμπάρια του θανάτου: Το δουλεμπόριο σκλάβων από τις Αφρικανικές ακτές

ampariaΤέλη Ιούνη του «σωτήριου»[1] έτους 1700. Ο καπετάνιος Thomas Chamberlain διατάζει το πλήρωμα του Henrietta Marie να «ετοιμάσει» τους φυλακισμένους αφρικανούς –άντρες γυναίκες και παιδιά– για αποβίβαση. Τους οδηγούν με την βία στο κατάστρωμα και αφού τους «προσφέρουν» τα αποφάγια τους για γεύμα, τους «καλλωπίζουν» προς τέρψιν των επίδοξων αγοραστών τους. Τα θύματα των δουλεμπόρων πιθανότατα άνηκαν στην φυλή Ίμπο, από την σημερινή ανατολική Νιγηρία. Οι Ίμπο δεν είχαν αρχηγούς και βασιλιάδες∙ μόνον κοινά αποδεκτούς συμβούλους∙ κάθε μέλος της φυλής ήταν σύμφωνα με την παράδοση κύριος του εαυτού του. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο αγώνας των ελεύθερων φυλών ενάντια στον πολιτισμό: Ο Little Turtle και η Δυτική Ομοσπονδία

dytiki-omospomdiaΟ LittleTurtle (Μικρή Χελώνα) ή Michikinikwa[1] στην διάλεκτο των Miami-Illinois, γεννήθηκε πιθανότατα στην Ινδιάνικη κοινότητα Pickawillany, το 1747.[2]Μεγαλώνοντας επέδειξε τόσο τις ικανότητες του στην μάχη και την αφοσίωση του στα πνευματικά του αδέρφια, όσο και στις υποθέσεις της ελεύθερης φυλής του, αυτής των Miami[3]. Επιλέχθηκε μάλιστα ομόφωνα ως μπροστάρης του Atchatchakangouen (Ινδιάνικος πολεμικός σχηματισμός). Ωστόσο δεν υπήρξε ποτέ αρχηγός της φυλής των Miami, αν και θα μπορούσε να το πράξει, αν το επιθυμούσε[4]. Η εκτίμηση των μελών της φυλής προς το πρόσωπο του υπήρξε για το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του απεριόριστη. Συνέχεια ανάγνωσης

Στρέβλωση και εξαπάτηση: Η παραχάραξη της Ιστορίας των ελεύθερων φυλών

Ο μόνος καλός Ινδιάνος, είναι ο νεκρός Ινδιάνος!
 Phil Sheridan, στρατηγός του ιππικού των Η.Π.Α (1831-1888)

streblosikaiexapatisiΓια όσους μελετούν την ιστορία όχι επιδερμικά, αλλά αντιθέτως επιμένουν να διερευνούν τόσο την ακρίβεια των γεγονότων, όσο και την συνάφεια που παρουσιάζεται ανάμεσά σε αυτά ανά τους αιώνες, πάντοτε η αμφιβολία θα γεννάται μέσα τους ισόποσα με την γνώση. Γνωρίζουν, το δίχως άλλο, πως η ρομφαία και η πυρίτιδα δεν είναι αρκετή, για να σβήσουν οι κρατιστές τα ίχνη των ελεύθερων φυλών απ’ το σώμα της Μητέρας Γης∙ οι δολοφόνοι της μνήμης δεν κρατούν όπλα, αλλά δημοσιογραφική ή ακαδημαϊκή πένα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η Συνωμοσία του Πόντιακ: Ψέματα, πολιτική και βιολογικός πόλεμος

pontiak_1Εν έτει 1793, άμα τον τερματισμό του Επταετούς Πολέμου[1]ανάμεσα στην Γαλλία και την Αγγλία, οι Γάλλοι κρατιστές, εγγράφοντας στα παλιότερα των υποδημάτων τους τον λόγο τιμής που είχαν δώσει στις Ινδιάνικες φυλές, «παραχωρούν» στο Βρετανικό στέμμα χιλιάδες εκτάρια γης δυτικά των Απαλαχίων ορέων. Αυτή η πράξη ονομάσθηκε από τους Άγγλους εξουσιαστές Συνωμοσία του Πόντιακ. Τσιφλίκι τους, λοιπόν, η γη που για γενιές και γενιές οι ελεύθερες φυλές τιμούσαν με τον ιδρώτα και το αίμα τους∙ με ένα φιρμάνι και δυο χρυσόβουλα την δίνουν πεσκέσι σ’ αυτούς που υποτίθεται πως αντιμάχονταν∙ σε αυτούς που δίχως την βοήθεια των Ινδιάνων ουδέποτε θα νικούσαν. Συνέχεια ανάγνωσης

Η θέση της γυναίκας στις Ινδιάνικες φυλές

Η-θέση-της-γυναίκας-στις-Ινδιάνικες-φυλέςΣε κάθε μικρή ή μεγάλη συνεισφορά για τον εμπλουτισμό και την διεύρυνση της αναρχικής θεώρησης είναι πρωτίστως σκοπούμενο κάθε ιδέα, σχόλιο, άποψη, προσθήκη και ανάλυση, που παρουσιάζεται δημοσίως, να αποζητούν αποκλειστικά και μόνον την πηγή της αλήθειας. Στην προσπάθεια αυτή θεωρούμε σημαίνουσα την περαιτέρω ενασχόληση μας με τον βίο και την πορεία των ελεύθερων φυλών, αλλά και με όσα τραγικά σχετίζονται με τον αφανισμό τους απ’ το σιδερένιο πέλμα του πολιτισμού. Ας δούμε λοιπόν κάποια στοιχεία σχετικά με την θέση της γυναίκας στις Ινδιάνικες φυλές[1] της Βορείου Αμερικής, όπως σώθηκαν ως τα σήμερα αφ’ ενός απ’ την προφορική παράδοση και αφ’ ετέρου απ’ τις όποιες αντικειμενικές καταγραφές λευκών μελετητών.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η Συνομοσπονδία των Ιροκουά

irok-1Εκεί που βρίσκονται σήμερα οι αμερικανικές πολιτείες της Πενσυλβάνια και της Νέας Υόρκης, στο γεωγραφικό εύρος δηλαδή από τα όρη Αντιρόντακ ως τις Μεγάλες Λίμνες, ζούσε μια εκ των πολλών ελεύθερα οργανωμένων νοτιοανατολικών φυλών, ίσως η πλέον πολυάριθμη∙ η Συνομοσπονδία των Ιροκουά (Iroquois). Αποτελούνταν από τους Μοϊκανούς (άνθρωποι του πυρόλιθου), τους Ονέιδα (άνθρωποι της πέτρας), τους Ονοντάγκα (άνθρωποι του βουνού), τους Καγιούγκα (άνθρωποι της ακτής) και τους Σενέκα (άνθρωποι των μεγάλων λόφων), οι οποίοι μοιράζονταν μια κοινή γλώσσα, την γλώσσα των Ιροκουά. Οι ίδιοι ονόμαζαν την Συνομοσπονδία τους Goano’ ganoch’sa’jeh’seroniή Ganonsyoni.[1]

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο αγώνας των ελεύθερων φυλών ενάντια στον πολιτισμό: Η περίπτωση των Ινδιάνων Σεμινόλ

SeminolΔίχως μνήμη δεν υπάρχει συνέχεια. Εν τούτοις, δυστυχώς, συνέχεια και συνέπεια σε ο,τιδήποτε πράττουν έχουν συνήθως οι εξουσιαστές. Συλλέγουν πληροφορίες που ομοιάζουν εκ πρώτης ετερόκλητες και ασήμαντες, αλλά συνδυάζοντας τες με μαεστρία, συνθέτουν πολύτιμη γι’ αυτούς γνώση, ώστε να διατηρούν και να εκσυγχρονίζουν την εξουσία τους επί γης. Μνήμη όμως οφείλουν πρωτίστως να διαθέτουν και οι αγωνιζόμενοι άνθρωποι∙ μνήμη των ακηδεμόνευτων αγώνων τους, των όσων έπραξαν, βαδίζοντας το απελευθερωτικό μονοπάτι, μακριά απ’ τις γητείες της πολιτικής. Αυτή θα ’ναι ο σύντροφος, ο εκ πνεύματος αδερφός, για τους αγώνες που μέλλονται. Συνέχεια ανάγνωσης

«Τα μαλλιά μου δεν στολίστηκαν ποτέ με τ’ αετού τα φτερά…»[1]

Τα μαλλιά μου δεν στολίστηκαν ποτέ με τ’ αετού τα φτεράΟι ιστορίες των Ινδιάνων της Βορείου Αμερικής απασχόλησαν και απασχολούν ακόμη ιστοριοδίφες, φιλοπερίεργους, αλλά και ανθρώπους για τους οποίους η μνήμη γίνεται οι φλέβες της ζωής, μιας και αυτές καθαιρούν την συσσώρευση των εξουσιαστικών ακαθαρσιών απ’ την μετώπη του χρόνου. Εύλογα, λοιπόν, είναι ένα ζήτημα με το οποίο συχνά πυκνά καταπιάνονται και οι αναρχικοί. Στα λόγια, μάλιστα, πολλών αρχηγών των ελευθέρων φυλών της Βορείου Αμερικής συναντάμε μια σοφία απαράμιλλης αμεσότητας, ειλικρίνειας και ομορφιάς. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο λόγος του Αντάριο

antarioΤο πραγματικό του όνομα ήταν Κοντιαρόνκ, αλλά οι Ινδιάνοι τον φώναζαν Αντάριο και οι Γάλλοι Ποντικό. Ήταν από τη φυλή Χουρόν, τον θεωρούσαν γενναίο πολεμιστή, αλλά έγινε περισσότερο γνωστός σαν μεσολαβητής για την ειρήνη ανάμεσα στους Άγγλους, τους Γάλλους και τους Ινδιάνους, στη διάρκεια του πολέμου στο τέλος του 1600. Σε μια συζήτηση που είχε με το Γάλλο βαρώνο ντε Λαοντάν για τους νόμους των λευκών και για το πώς αντιμετωπίζει κανείς το έγκλημα με τιμωρία, είπε: Συνέχεια ανάγνωσης