ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΥ. Μ’ έμφαση στην Συνομωσία των Βασιλέων και την Συνομωσία των Λαών

βιβλιοδιαδρομές-216 της ERICA LAGALISSE

Εκδόσεις Firebrand

Αθήνα 2021

Πρόλογος Barbara Ehrenreich

Μτφ. Κωστής Α. Πέτρου

σελ. 240

 «

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, ξεκίνησε και η ιστορική αναδρομή της, δηλαδή η ιστορική ιχνηλάτηση των όποιων σχέσεων μπορεί να υπάρχουν ανάμεσα στον αναρχισμό, τον αποκρυφισμό και τις μυστικές εταιρείες, συμπεριλαμβάνοντας ωστόσο και άλλα ριζοσπαστικά πολιτικά ρεύματα […] Όπως σε ανάλογες προσεγγίσεις που έχουν γίνει στο παρελθόν για τα μιλλεναριστικά κινήματα, έτσι και στην συγκεκριμένη περίπτωση, η συγγραφέας αρχικά προσεγγίζει το φαινόμενο του κυνηγιού των μαγισσών μέσα από ένα ανθρωπολογικό, κοινωνιολογικό και έμφυλο πρίσμα, στο οποίο δείχνει πως στα πρώτα βήματα εξορθολογισμού, που συνδέονται με την ερχόμενη νεωτερικότητα, ξεκίνησαν η περίφραξη των κοινών και η περιθωριοποίηση της πρακτικής γνώσης των μαιών, και όσων γυναικών δεν εναρμονίζονταν με τις υπό διαμόρφωση νεωτερικές αντιλήψεις. Στην συνέχεια, αφού γίνεται και μία σύγκριση ως προς τη διαφορά αντιμετώπισης των μαγισσών και όσων ανδρών ενστερνίζονταν αποκρυφιστικές δοξασίες ή ήταν μέλη μυστικών εταιρειών, κάνει αναφορά στις διάφορες πτυχές, που συναντώνται από την περίοδο της Αναγέννησης έως την νεωτερική περίοδο, από τον ερμητισμό μέχρι και τον τεκτονισμό. Δεν μένει μόνο εκεί, αλλά σε αυτή την ιχνηλάτηση συμπεριλαμβάνει και άλλα ανάλογα ρεύματα, από τους Ιλλουμινάτι έως τον θεοσοφισμό, όπως και ιστορικά πρόσωπα και ρεύματα από την Λατινική Αμερική μέχρι την προεπαναστατική Ρωσία. Βέβαια, για το κάθε κεφάλαιο που πραγματοποιεί την ιστορική ιχνηλάτηση των απόκρυφων πτυχών του αναρχισμού μπορεί να γραφτούν ξεχωριστά βιβλία και να υπάρξουν και εντελώς διαφορετικές θέσεις και προσεγγίσεις. Αυτό, ωστόσο, που δείχνει η συγγραφέας είναι ότι στο παρελθόν έχουν υπάρξει σημεία επαφής, είτε σε ατομικό είτε σε πιο συλλογικό επίπεδο μεταξύ αναρχικών ή και ριζοσπαστικών ρευμάτων σκέψης με διάφορες πτυχές του αποκρυφισμού. Η Erica, όμως, δεν το κάνει με σκοπό την όποια αποδόμηση ή απαξίωση μιας ευρύτερης αναρχικής ή ριζοσπαστικής παράδοσης. Αυτό γίνεται με σκοπό να αναδείξει το πόσο πλούσια, πολύμορφη και πολυδιάστατη είναι αυτή και ίσως στο μέλλον βοηθήσει σε μια διαφορετική θέαση και προσέγγιση κάποιων ζητημάτων του παρόντος. Ακόμα περισσότερο, εκτός από το να ξεδιαλύνει πόσο κάποια συνομωσιολογικά αφηγήματα του παρόντος δεν ανταποκρίνονται στην ιστορική πραγματικότητα, η συγγραφέας δείχνει με τον τρόπο της το πόσο σημαντικά είναι οι προσανατολισμοί και τα προτάγματα που διακρίνουν τα ριζοσπαστικά ρεύματα, και ειδικότερα τον αναρχισμό, σε βάθος χρόνου, όπου όποιες επιρροές και αν υπήρξαν, δεν σημαίνει ότι αποτέλεσαν τροχοπέδη ή παρέκκλιση από τους προσανατολισμούς ή τα προτάγματα αυτά, μιας και πάντα οι δείκτες προσανατολισμού του έδειχναν προς τη χειραφέτηση και την ελευθερία σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, για παράδειγμα, μνημονεύουν και οι ιταλοί αναρχικοί τον Τζιορντάνο Μπρούνο και την Πόλη του Ήλιου του Τομάζο Καμπανέλα». (Από τον Πρόλογο για την ελληνική έκδοση, του Κ.Α. Πέτρου)

Όπως εξιστορεί στην Εισαγωγή της έκδοσης η συγγραφέας και ανθρωπολόγος Erica Lagalisse, κατά την διάρκεια των σπουδών της ανακάλυψε ότι η ερευνητική προσπάθεια στην οποία επιδιδόταν σχετικά με το ιστορικό παρελθόν τόσο των συνδικαλιστικών κινημάτων, αλλά και του λεγόμενου κλασικού αναρχικού κινήματος «έπεφτε» πάνω στην ιστορία του ελευθεροτεκτονισμού μεταξύ άλλων κρυφών αδελφοτήτων. Οι δισταγμοί της νεαρής τότε Lagalisse, γνωστής στο ακαδημαϊκό της τμήμα ως «αναρχικιάς», να προχωρήσει στην ανάδειξη αυτής της σχέσης διαλύθηκαν μετά και την ενθάρρυνση της ακαδημαϊκής της συμβούλου και διευθύντριας του Τμήματος Ιστορίας του Πανεπιστημίου ΜcGill στο Μόντρεαλ της επαρχίας Κεμπέκ στον Καναδά. Έτσι, κινήθηκε στην κατεύθυνση της συμπλήρωσης της μελέτης της για τον συνδικαλισμό του 19ου και 20ου αιώνα, με έμφαση στις ρίζες του αναρχισμού στην θεοσοφία και τον ελευθεροτεκτονισμό του 19ου αιώνα θεωρώντας, όχι μόνο πρακτικά υπεύθυνο, αλλά και «πολιτικά» αναγκαίο να θίξει το ακανθώδες ζήτημα της μυστικής επαναστατικής εταιρείας.

Η συγγραφέας ξεκινά με τις «Πρώτες προϋποθέσεις: Η Θεολογία της Πολιτικής», όπου σημειώνει ότι «ο σύγχρονος αναρχισμός δεν υπήρξε ποτέ καθαρά αθεϊστικός παρά μόνο στο όνομα, και αντίθετα, εξελίσσεται με βάση τις επικαλυπτόμενες συγκριτιστικές παγανανιστικές κοσμολογίες που ατενίζουν την εμμένεια του θείου. Στην πραγματικότητα, ο ουτοπικός σοσιαλισμός, ο αναρχισμός, και ο μαρξισμός βασίζονται ο καθένας (με τρόπους τόσο όμοιους και τόσο διαφορετικούς, που θα ξεδιαλύνω παρακάτω) σε μια συγκεκριμένη συγκριτιστική κοσμολογία, που βρίσκεται στα αρχικά της στάδια στον Μεσαίωνα, μεταβάλλεται και αποκρυσταλλώνεται στην Αναγέννηση και σταδιακά υφίσταται επιστημονική αναμόρφωση καθ’ όλη την εποχή του Διαφωτισμού μέχρι τον 20ο αιώνα».

Στην συνέχεια προχωρά σε «Μια αιρετική Καταγραφή του Ριζοσπαστικού Διαφωτισμού», όπου αναρωτιέται για το τι πραγματικά σημαίνει η εύκολη αναγνώριση των μιλεναριστικών (χιλιαστικών) κινημάτων του Μεσαίωνα εκ μέρους αρκετών ιστορικών αναρχικών ως «αναρχικών» ή πρόδρομων τους, καθώς αυτά βρίσκονται στην ασφάλεια του παρελθόντος, ενώ μόλις εξετάζεται ο σύγχρονος αναρχισμός αυτός καθ’ εαυτός τα θρησκευτικά ισοπεδωτικά κινήματα θεωρούνται οπισθοδρομικά, αν όχι αιρετικά: «Η μετάβαση από το αυθόρμητο μιλεναριστικό στο οργανωμένο αιρετικό κίνημα και έπειτα στην εκκοσμικευμένη «προλεταριακή διεθνή» αυτή καθ’ εαυτή είχε να κάνει πολύ με την διάδοση ποικίλων μυστικιστικών δοξασιών που άρχισαν να κυκλοφορούν στην Ευρώπη στη διάρκεια των Σταυροφοριών. Η πλατωνική φιλοσοφία, η πυθαγόρεια γεωμετρία, τα ισλαμικά μαθηματικά, όπως η άλγεβρα, τα εβραϊκά κείμενα και οι ερμητικές πραγματείες «επανακαλύφθηκαν» όλα διαμέσου της μουσουλμανικής Ισπανίας και μεταφράστηκαν στα λατινικά κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου. Είναι ευρέως γνωστό ότι η ανασύνθεση αυτού του συνόλου σήμανε την Αναγέννηση και αργότερα τον «Διαφωτισμό» στο επίπεδο του υψηλού πολιτισμού, αλλά πως αυτή η σύνθεση οδήγησε σε νέα ισοπεδωτικά-εξισωτικά εγχειρήματα από τα κάτω έχει τύχει μικρότερης προσοχής. Ειδικότερα, τα Ερμητικά κείμενα [Hermetica] παραγνωρίζονται σε μεγάλο βαθμό ως πηγή της σύγχρονης αριστερής πολιτικής, αν και αποτελούν σημαντικό νήμα που τη διατρέχει. Άρα, καλά θα κάνουμε να εξετάσουμε για λίγο τον αναγεννησιακό μάγο πριν ασχοληθούμε διεξοδικότερα στην συνέχεια με τον Διαφωτισμό και τον ριζοσπαστικό Διαφωτισμό».

Ακολουθεί το σύντομο κεφάλαιο «Ελευθεροτεκτονισμός, Πανθεϊσμός, και η Ερμητική Παράδοση», όπου η συγγραφέας εξηγεί ότι μπορεί στα χέρια της εξουσίας οι ερμητικές διδασκαλίες να χρησίμευσαν για να εμπνεύσουν νέα αυτοπεποίθηση και έναν νέο λόγο-αιτιολογία για την διεκδίκηση της εγκόσμιας κυριαρχίας πάνω σ’ όλα τα επίπεδα της ύπαρξης, όμως «στην προκειμένη περίπτωση εξετάζουμε το πως τα Ερμητικά κείμενα υπήρξαν θεμελιώδους σημασίας για την εμφάνιση των νέων κοινωνικών κινημάτων εναντίον της συστημικής εξουσίας, ειδικότερα ο ελευθεροτεκτονισμός και οι επαναστατικές αδελφότητες που εξαπλώθηκαν κατά την διάρκεια του 18ου και 19ου αιώνα».

Περνούμε στις «Επαναστατικές αδελφότητες», όπου η Erica Legalisse καταγράφει ότι «από τη μία εξ αιτίας της ουτοπικής ρητορικής που αναπτύχθηκε στην τεκτονική δημόσια σφαίρα, ορισμένα μέλη [στοών] συμμετείχαν άμεσα σε επαναστατικές ενέργειες τόσο στην προεπαναστατική Γαλλία όσο και σε ολόκληρη την Ευρώπη στη διάρκεια των ετών που ακολούθησαν αμέσως μετά. Από την άλλη, είναι αλήθεια ότι πολλοί επαναστάτες που δεν ήταν απαραίτητα τέκτονες έκαναν χρήση της προϋπάρχουσας δομής των στοών και των προϋπαρχόντων αυτών κοινωνικών δικτύων για την προώθηση του σκοπού της».

Στο συνοπτικό κεφάλαιο που ακολουθεί με τον τίτλο «Ιλλουμινατισμός στη Διεθνή Ένωση Εργατών» η συγγραφέας υπενθυμίζει ότι «Ο Πιερ Ζοζέφ Προυντόν, ένας τέκτονας που έζησε να δει την ίδρυση της Διεθνούς Ένωσης Εργατών (International Workingmens AssociationIWA), έγραψε ότι : “Ο Τεκτονικός Θεός δεν είναι ούτε Ουσία, Αιτία, Ψυχή, Μονάδα, Δημιουργός, Πατέρας, Λόγος, Αγάπη, Παράκλητος, Λυτρωτής… ο Θεός είναι η προσωποποίηση της συμπαντικής ισορροπίας”».

Στην εποχή του Προυντόν, όπως μνημονεύει η Erica Lagalisse(,) οι βρετανικές στοές όχι μόνον έκαναν δεκτούς ως μέλη ολοένα και περισσότερους προλετάριους, ιδιαίτερα τους ειδικευμένους και εγγράμματους, αλλά και στήριζαν τους αγώνες των εργατών φθάνοντας στο σημείο η πρώτη προπαρασκευαστική συνάντηση της Διεθνούς Ένωσης Εργατών στην οποία παρευρέθηκε και ο ίδιος ο Μαρξ να πραγματοποιηθεί στις 5 Αυγούστου 1862 στην Ταβέρνα των Ελευθεροτεκτόνων, με την παρουσία πολλών σοσιαλιστών ελευθεροτεκτόνων που ανήκαν σε μικρές στοές (είχαν ιδρυθεί ήδη από το 1850 από Γάλλους εξόριστους ρεπουμπλικάνους και ονομάζονταν «Μεμφιτικές»).

Έπονται τα κεφάλαια «Θεοσοφία και Άλλες Μορφές Εσωτερισμού στον Σοσιαλισμό του 19ου αιώνα» και τα «Απόκρυφα στοιχεία της Μαρξικής Διαλεκτικής». Η Lagalisse σ’ αυτό το σημείο παραθέτει «Γενικά Συμπεράσματα», προτού μπούμε στα τελευταία κεφάλαια με τον τίτλο «Ο Αναρχισμός ως Ιστορικό Αντικείμενο: Δίνοντας Προσοχή σε Ζητήματα Φυλής, Τάξης και Φύλου» και την «Συνομωσία των Βασιλέων: Εστιάζοντας στο φαινόμενο της “Θεωρίας Συνομωσίας”».

Η έκδοση κλείνει με την παράθεση δύο παραρτημάτων: Ι) Ιστορική αναδρομή και διασαφηνίσεις των λέξεων «σύντροφος» και «συναγωνιστής» με αφορμή τη λέξη «Comrade» και ΙΙ) Συνομωσία των Βασιλέων, Ταξική Πάλη και Κορωναϊός.

Συσπείρωση Αναρχικών

Both comments and trackbacks are currently closed.
Αρέσει σε %d bloggers: