Ψεύδος και Αλήθεια

Είναι κατ’ αρχάς χρήσιμο να επισημανθεί η λέξις ψεύδος. Ψεύδος είναι ο μη αληθής λόγος, το εσφαλμένο συμπέρασμα, ο απατηλός συλλογισμός. Επίσης, γνωρίζουμε ότι η είδηση είναι γνώση. Επομένως, είναι σημαντικό η είδηση να ανταποκρίνεται προς την πραγματικότητα.

Εάν, εν συνεχεία, αναζητήσομε την σημασία της λέξης πληροφορία θα διαπιστώσομε ότι σημαίνει την πλήρη βεβαιότητα, την πεποίθηση. Ως τέτοια, η πληροφορία διεκδικεί το αλάθητο και το αληθές. Ισχύει, πράγματι, αυτό, σε όλες τις περιπτώσεις; Η απάντηση είναι σαφώς αρνητική, δεδομένου πως κατά και δια της χρήσεως, αυτού το οποίο φέρεται ως πληροφορία, συνήθως πραγματοποιείται φθορά του περιεχομένου που αποδίδεται εξ ορισμού στην λέξη.

Έτσι, αναγκαζόμαστε να αποδεχθούμε αυτό το οποίο ισχύει στην πράξη ότι, δηλαδή, το ψεύδος και η αλήθεια συναρτώνται με την πληροφορία και επομένως μία πληροφορία είναι αληθινή ή ψευδής. Το ίδιο ισχύει και για την είδηση. Αυτό αφορά κατ’ αρχήν τις «καθαρές» περιπτώσεις. Μπορεί, όμως, να είναι αποτέλεσμα αναμίξεως του αληθούς με το ψευδές. Σε αυτήν την περίπτωση τα ποσοστά αληθείας και ψεύδους ποικίλλουν. Αυτό εξαρτάται σε πολλές περιπτώσεις από την βαρύτητα που έχει για κάποιους η αλλοίωση των πραγματικών περιστατικών. Το βέβαιον είναι πως με αυτήν την ανάμιξη κατοχυρώνεται το ψευδές μέρος.

Σε πολλές, επίσης, περιπτώσεις εκείνο το οποίο μπορεί να συμβεί είναι η αποσιώπηση μέρους της πληροφορίας. Εννοείται, πως εκείνο το οποίο ισχύει, στις περισσότερες καταστάσεις αυτού του είδους, είναι η επιδίωξη κάποιου σκοπού εκ μέρους εκείνων οι οποίοι αλλοιώνουν ή παραποιούν την πληροφορία. Η παραποίηση μπορεί να αφορά τον τίτλο, την περιγραφή ή κάποια από τα στοιχεία ενός γεγονότος.

Τόσο στον γραπτό, όσο και στον προφορικό τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται μία πληροφορία, κεντρική σημασία έχει το κατά πόσον εμπεριέχει την εκ των πραγμάτων αλήθεια ή τμήμα της. Σε αυτήν την περίπτωση εκείνο που απαιτείται είναι η αποκατάσταση του πραγματικού στο σύνολό του. Στην προσπάθεια αυτή, χρειάζεται να επιστρατευθούν πολλά εργαλεία, να υπάρχουν οι κατάλληλες γνώσεις, ενώ απαιτείται και ένας κύκλος ενεργειών και προσεγγίσεων προσώπων, οι οποίες θα μπορέσουν να διασταυρώσουν τα αληθή και να απομακρύνουν τα ψευδή. Εφ’ όσον δεν ακολουθηθεί η διαδικασία της «κάθαρσης», αυτό το οποίο θα περιέλθει εις γνώσιν των ανθρώπων θα είναι ένα ερέθισμα το οποίον προκαλεί εντυπώσεις άσχετες με το πραγματικό, αυτό δηλαδή το οποίο συνέβη και διακινήθηκε ως πληροφορία, ως βεβαιωμένο γεγονός. Επομένως έχομε ψευδή είδηση (εφ’ όσον η μισή αλήθεια, συνήθως, επισκιάζεται από το ψεύδος) και επομένως μη αληθινή γνώση, η οποία, όμως, εφ’ όσον παγιωθεί θεωρείται ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια.

Αντιλαμβάνεται, ως εκ τούτου, ο κάθε ένας ότι οι δυσκολίες για την αποκατάσταση του πραγματικού αυξάνονται, όσον η χρονική απόσταση από το γεγονός και την πληροφορία μεγαλώνει.

Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονότος ότι στην σημερινή εποχή που χαρακτηρίζεται από την ταχεία μεταφορά της εμφανιζόμενης ως πληροφορίας, το σύνολο σχεδόν των διακινουμένων «ειδήσεων» πάσχει από την έλλειψη αλήθειας. Μπορεί, παραδείγματος χάριν, να γίνει ένας φόνος εν μέση οδώ και παρουσία πλήθους, αλλά διάφορες σκοπιμότητες να μεταφέρουν τελείως διαφορετικές πληροφορίες από τα όσα συνέβησαν στην πραγματικότητα.

Για ποιο λόγο κάνομε αυτές τις επισημάνσεις; Θα μπορούσαν να αναφερθούν πολλοί λόγοι. Οι πλέον σημαντικοί είναι αυτοί που αφορούν την αναζήτηση, την ανάδειξη και την διατήρηση της αλήθειας έτσι ώστε να υπάρχει μία συνεχής αλληλεπίδραση ανάμεσα στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον.

«Ενός κακού μύρια έπονται», μας λέγει μια επιβεβαιωμένη από την ίδια τη ζωή διατύπωση. Ποιο είναι το κακό; Προφανώς και δεν είναι κάτι το μη ορατό, το αδύνατον να συλληφθεί από τον ανθρώπινο νου. Είναι όλα αυτά που αφορούν όσους ενδιαφέρονται για την αλήθεια, η οποία χρειάζεται και θα μπορέσει να αποτελέσει γι’ αυτούς έναν φάρο που θα τους δείχνει την ορθή πλεύση για την προσέγγιση της αναρχίας. Για να μην θεωρηθεί πως αυτό που λέγεται είναι παράλογο θα υπενθυμίσουμε ότι κατά μία εκδοχή η αλήθεια σχετίζεται με αυτό το οποίο διατηρείται στην μνήμη. Εάν, λοιπόν, εκληφθεί ως αληθινό το ψευδές, τότε και όσα συνεπάγονται δεν θα μπορέσουν να διευκολύνουν την απελευθερωτική διεργασία.

Ποιά είναι αυτά που δεν λησμονούνται; Διακρίνονται σε δυο κατηγορίες. Προφανώς σε αυτά που μετά την εκδήλωσή τους μένουν χαραγμένα με αδιασάλευτο τρόπο στην μνήμη αυτών που τα έζησαν και σε όσα αποτυπώνονται ως γεγονότα πάνω σε ένα χαρτί, σε μια εφημερίδα, ένα περιοδικό ή ένα βιβλίο, είτε από τους βιώσαντας τα γεγονότα είτε από τρίτους.

Το μέγεθος της φροντίδας για την ορθή και ακριβή αποτύπωση ενός ή ορισμένων γεγονότων αποδεικνύει την προσήλωση και αφοσίωση στην ιδέα την οποία υπηρετεί ή ισχυρίζεται πως υπηρετεί, ο κάθε ένας, ή την έλλειψη αυτών των ουσιωδών χαρακτηριστικών.

Ας διευκρινισθεί πως σε αυτό το κείμενο δεν ασχολούμαστε με την εκδήλωση φαινομένων ενσυνείδητης παραποίησης γεγονότων προς αποκομιδή πολιτικών ή οργανωτικών ωφελημάτων και άγραν μελών. Άλλωστε, οι κυβιστήσεις (γνωστές και ως κωλοτούμπες) είναι ένα σύνηθες φαινόμενο από το οποίον πάσχουν οι ασχολούμενοι με την πολιτική. Με δεδομένο το γεγονός τής, εις βάθος, βυθίσεως του αναρχιστικού χώρου στην πολιτική πρακτική και μεθοδολογία, οι ταλαντεύσεις, οι αντιφάσκουσες συμπεριφορές του τύπου «διαφωνώ αλλά συμμετέχω», οι εκ του πονηρού ασαφείς και διπλωματικές και διπλωματίζουσες διατυπώσεις και τοποθετήσεις, είναι συνεχείς και απλώνουν ένα περίπλοκο δίκτυο, όπου η αλήθεια (αλλά και η ειλικρίνεια) γίνεται δυσεύρετη.

Είναι αδιαμφισβήτητο πως η προπαγάνδα έχει αντικαταστήσει την σημασία των λέξεων των εννοιών και των γεγονότων και η πολιτική σκοπιμότης έχει αντικαταστήσει την ουσία. Η σύγχυση και η προχειρότητα επικρατούν σε όλα τα πεδία. Η παραποίηση απόψεων και γεγονότων, είναι ένα σύνηθες μέσον για την επικράτηση κάποιας γραμμής κομματικού χαρακτήρα, που έχει την επίφαση της άποψης ή της αδιαμφισβήτητης αλήθειας. Ένα διαρκές παιχνίδι λέξεων, φράσεων και επιτηδευμένων διατυπώσεων έτσι ώστε να συγκαλύπτεται (ή να επιχειρείται η συγκάλυψη) το επιδιωκόμενον, η πραγματική πρόθεση. Λέξεις βουτηγμένες σε ένα κακότεχνο καμουφλάζ, στημένες καταστάσεις και ένα σωρό διαπλεκομένων μεταξύ τους γεγονότων και απόψεων. Σε συνδυασμό με όλα αυτά θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν και η επιπολαιότης με την οποία γίνεται χρήση των πηγών και των γεγονότων, όταν και εάν επιχειρηθεί μία σοβαροφανής κίνηση.

Προφανώς τα όσα αναφέρονται σε σχέση με προχειρότητες και ατασθαλίες δεν αφορούν μόνον αυτούς που επικαλούνται την αναρχία και την αναρχική τους τοποθέτηση σε επίπεδο ιδεών και πρακτικών. Είναι πράγματα που ισχύουν ευρύτερα. Εμάς, όμως, μας ενδιαφέρει η αναρχία και οι αναρχικές απόψεις. Μας ενδιαφέρει τα γραπτά να απεικονίζουν την όσον το δυνατόν πληρέστερη διατύπωση των γεγονότων. Έχει διαπιστωθεί σε βιβλία και μπροσούρες που γράφονται είτε από αναρχικούς, είτε από διακείμενους ευμενώς προς τις αναρχικές απόψεις, μία απίστευτη προχειρότητα και επιπολαιότητα με αποτέλεσμα να υπάρχουν ανακρίβειες ως προς περιστατικά, απόψεις και καταστάσεις.

Αυτή η κατάσταση οφείλεται στην ευκολία με την οποία είναι δυνατόν να συλλεγούν «πληροφορίες» από το διαδίκτυο. Όμως, αυτές συνήθως δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια επειδή εκφράζουν τις πιο πολλές φορές την συμπάθεια ή την αντιπάθεια διαφόρων ατόμων τα οποία προτιμούν, βεβαίως, να διατηρούν και την ανωνυμία τους.

Αυτή η προχειρότητα επιφέρει την διατύπωση αυτών, που είναι δυνατόν να θεωρηθούν συγχωρητέες παραλείψεις έως πλήρως λαθεμένες «πληροφορίες» για πρόσωπα, καταστάσεις και απόψεις. Δεν είναι του παρόντος να υπεισέλθουμε σε λεπτομερειακές αναφορές σχετικά με λάθη και «λάθη», που μπορεί να διακρίνει κάποιος σε βιβλία και έντυπα. Ενδεχομένως να ασχοληθούμε στο μέλλον.

Εκείνο που θεωρούμε πως πρέπει να επισημανθεί είναι πως απαιτείται η προσήλωση στην ακρίβεια και επομένως στην αλήθεια. Οι απόψεις του γράφοντος ένα βιβλίο σε σχέση με τo γεγονός που περιγράφει πρέπει να μην ενοποιούνται με τρόπο που να είναι αδύνατο να διαχωρισθεί η άποψη ή το σχόλιο από αυτό καθ’ εαυτό το γεγονός. Εννοείται πως δεν βοηθά, αντίθετα δυσκολεύει, η συσσώρευση πληροφοριών οι οποίες δεν έχουν ελεγχθεί για την ορθότητα και την πραγματική τους υπόσταση.

Όποιος και από όποια σκοπιά αναλαμβάνει την συγγραφή ενός βιβλίου, μπροσούρας, χρονικού ή μελέτης οφείλει να ενεργεί με υπευθυνότητα, χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες και ευκαιριακές παρορμήσεις αυτοανάδειξης ή προβολής κάποιου «έργου».

Κάθε καταγραφή γεγονότων είναι συστατικό της ιστορίας μόνον εφ’ όσον σέβεται και υπηρετεί την αλήθεια, ερευνώντας, συγκρίνοντας, ξεκαθαρίζοντας και ταξινομώντας το υπό έρευνα γεγονός. Στην αντίθετη περίπτωση είναι ένα από τα πολλά άχρηστα γραψίματα, άνευ ουσίας και χρησιμότητος.

Εάν κάποιος σέβεται πρωτίστως τον εαυτό του, τότε είναι βέβαιο πως θα σέβεται τα γεγονότα και θα τα αποδίδει με την μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια (το απόλυτο είναι συνήθως μη προσεγγίσιμο).

Έτσι, η συμβολή στην αποκατάσταση του αληθινού δεν θα σχετίζεται με διάφορα παίγνια ασχέτων, αδιάφορων και πολιτικολογούντων.

Τότε είναι που η φράση του Ευριπίδη θα αποκτά την ουσιαστική της διάσταση: «Ὄλβιος ὅστις ιστορίης ἔσχε μάθησιν», (Ευτυχισμένος είναι όποιος έμαθε την ιστορία).

Η. Α.

Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 162, Ιούλιος-Αύγουστος 2016
Both comments and trackbacks are currently closed.