11 Θέσεις περί Κυριαρχίας, Δίκαιου Πολέμου και Ανταρσίας

του Hugo Grotius

Εισαγωγή-Μετάφραση: Φωτεινή-Ηλέκτρα Χριστακοπούλου

σελ. 122 / Εκδόσεις Ρώμη

Αθήνα, Ιανουάριος 2020

(Ο Ούγκο Γκρότιους) Ασκώντας κριτική στην κατά Μποντέν έννοια της κυριαρχίας εισαγάγει την διάκριση των εξουσιών 150 χρόνια πριν από τον Μοντεσκιέ, όπως επίσης και την έννοια της λαϊκής κυριαρχίας, αποδεικνύοντας με νομικά επιχειρήματα τό γιατί έχουν κυριαρχία τα αντιπροσωπευτικά σώματα. Αντλεί την επιχειρηματολογία του από την Αρχαία Ελλάδα (Θουκυδίδη, Αριστοτέλη), την Ρώμη, το Βυζάντιο και τη σχολή του Ακινάτη. Δείχνει λογικά το δικαίωμα κήρυξης πολέμου για την υπεράσπιση σημαδιών κυριαρχίας, το δικαίωμα του συναθροίζεσθαι με άλλα μέρη για την διεξαγωγή αυτού του πολέμου, το πότε ένας τέτοιος πόλεμος είναι δίκαιος δημόσιος πόλεμος, το πώς μεταβιβάζεται κυριαρχία από το ένα εμπόλεμο μέρος στο άλλο πέραν των υλικών λαφύρων και λείας κ.λπ.

Εφαρμόζει την θεωρητική του ανάλυση στο ιστορικό γεγονός της Ολλανδικής Εξέγερσης κατά της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του ισπανού Φιλίππου Β′, στην οποία συμμετείχε ενεργά όντας επιφανές στέλεχος της Ολλανδικής διπλωματίας και ως ο βασικός θεωρητικός θεμελιωτής της Συνθήκης της Βεστφαλίας, που αποτελεί μέχρι σήμερα τον κεντρικό πυρήνα της συγκρότησης των κρατών κατά το (Γκροτιανό) Σύστημα Διενθούς Δικαίου. Αποδεικνύει το δικαίωμα ανταρσίας λόγω επιβολής φορολογίας από τον επικυρίαρχο (Ισπανούς) προς τους κυριαρχούμενους (Κάτω Χώρες) και το γιατί πρόκειται για δημόσιο δίκαιο (μη εμφύλιο) πόλεμο. (Από το οπισθόφυλλο της έκδοσης)

Ο Ούγκο Γκρότιους (1583-1645) ζει την περίοδο της διαμόρφωσης της Ολλανδικής επικράτειας ως ανεξάρτητου κράτους, ως διπλωμάτης, ως θεωρητικός του δικαίου, ως ιστορικός, αλλά και ως ποιητής, μεταφραστής και θεατρικός συγγραφέας. Πρόκειται για την περίοδο της μετάβασης από την de facto (1581) στην de jure (1648) Ολλανδική Ανεξαρτησία, η οποία χαρακτηρίζει τον ογδονταετή πόλεμο ή (1568-1648) η Ολλανδική Εξέγερση, όπως ονομάστηκε.

Ο Γκρότιους σε ηλικία 15 ετών συμπεριλαμβάνεται σε ομάδα συμβούλων σε μια πρεσβεία προς τον Ερρίκο τον Δ′ της Γαλλίας, σπουδάζει νομικά στην Γαλλία. Το 1589 επιστρέφει στην Χάγη και εργάζεται ως δικηγόρος, διορίζεται το 1601 ως ιστοριογράφος της Ολλανδίας· αργότερα το 1613 διορίζεται Γενικός Εισαγγελέας, γίνεται μέλος του Κολλεγίου των Συνεννοημένων Συμβουλίων, μιας Επιτροπής συμβούλων με περιορισμένη νομοθετική εξουσία, που λειτουργούσε, όταν συνεδρίαζαν οι Πολιτείες της Ολλανδίας, ενώ λίγους μήνες μετά ηγείται μιας πρεσβείας προς τον Ιάκωβο Β′ της Αγγλίας με σκοπό την επίλυση εμπορικών διαφορών, αλλά και το έργο της διευκρίνησης της πολιτικής της ανεξιθρησκείας, που ακολουθούσε η Ολλανδία, γεγονός το οποίο εξόργιζε τους Αγγλικανούς επισκόπους.

Ο Ούγκο Γκρότιους εκπροσωπεί επίσης την Ηνωμένη Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών, δηλαδή την πρώτη πολυεθνική εταιρεία παγκοσμίως και την πρώτη επιχείρηση που εξέδωσε μετοχές, η οποία είχε αποκτήσει την άδεια από το Κοινοβούλιο των Κάτω Χωρών για 21ετές μονοπώλιο αποικιακών δραστηριοτήτων στην Ινδία. Όπως αναφέρεται στην Εισαγωγή της έκδοσης: «Η Ηνωμένη Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών ήταν μια επέκταση της κυβέρνησης, καθώς τής αναγνωρίζονταν αρμοδιότητες διεξαγωγής πολέμου, διαπραγματεύσεις συνθηκών, έκδοσης νομίσματος και ίδρυσης αποικιών».

Ο Γκρότιους, λοιπόν, υπήρξε ένας από τους αρχιτέκτονες, ίσως ο σημαντικότερος, της Ειρήνης της Βεστφαλίας (1648), η σύναψη της οποίας είχε ως αποτέλεσμα αφ’ ενός τη λήξη του Τριακονταετούς πολέμου (1618-1648), μεταξύ του συνασπισμού των καθολικών κρατών και του συνασπισμού των διαμαρτυρόμενων, και τη λήξη του Ογδοηκονταετούς πολέμου, μεταξύ της Ισπανίας και της Ολλανδικής Δημοκρατίας, και αφ’ ετέρου την αλλαγή της μεσαιωνικής τάξης πραγμάτων και την αντικατάστασή της από ένα σύστημα ανεξάρτητων κρατών.

Θα θυμίσουμε, σ’ αυτό το σημείο, ότι μια από τις βασικές αρχές της βεστφαλιανής τάξης υπήρξε η εξάλειψη της ιεραρχίας δικαιωμάτων της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της παπικής εξουσίας, η οποία σε συνδυασμό με την ανάδυση του κράτους σήμαναν το τέλος της λεγόμενης Respublica Christiana και την γέννηση του πρώτου πολυπολικού συστήματος και της νέας Ευρωπαϊκής κυριαρχικής τάξης με βασική παράμετρο την ισορροπία δυνάμεων. Έτσι, όλα τα κράτη συμμετέχουν πλέον ανεξάρτητα στον διπλωματικό διάλογο, ενώ συγκροτείται επιπλέον μια δομή, εντός του νέου συστήματος, που επιτρέπει την διαμόρφωση πολυάριθμων συμμαχιών δίνοντας την δυνατότητα στα κράτη να πηγαίνουν από την μια συμμαχία στην άλλη, καθώς οι συμμαχίες αυτές ήταν αρκετά ελαστικές και βραχύβιες.

Πιστεύουμε ότι η μελέτη της θεωρητικής σκέψης του Ούγκο Γκρότιους είναι, παρά το πέρασμα τόσων αιώνων, όχι μόνο επίκαιρη, αλλά επιβεβλημένη για όσους θελήσουν να κατανοήσουν βαθύτερα, τόσο την διαδικασία μετάβασης στην βεστφαλιανή κυριαρχική τάξη πράγματων, αλλά και ένα σημαντικό μέρος όσων εξελίσσονται στις μέρες μας και χαρακτηρίζονται από τις υπαρκτές ή μη αντιθέσεις ανάμεσα στην συγκεκριμένη φάση της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης και των «σημαδιών» εθνικής κυριαρχίας, για να χρησιμοποιήσουμε μια γκροτιανή ορολογία, όπως αυτή επανασυγκροτείται, κατά την γνώμη μας ως κινητήριος μοχλός της παγκοσμιοποιημένης κυριαρχίας και όχι ως τροχοπέδη στην ενοποίησή της.

Συσπείρωση Αναρχικών

Από την ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 203, Απρίλιος 2020
Both comments and trackbacks are currently closed.