Η ΠΙΠΑ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ (ΑΝΤΙ)ΣΟΒΙΕΤΙΚΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ

Εισαγωγή, ανθολόγηση, απόδοση Γιώργος Τσακνιάς

σελ. 210

Α΄ Εκδοση Δεκέμβριος 2017

Β́  Έκδοση Φεβρουάριος 2018

Εκδ. Κίχλη

Στην ιδιαίτερα κατατοπιστική Εισαγωγή της Ανθολογίας αυτής των (αντι)σοβιετικών ανεκδότων, ο Γιώργος Τσακνιάς κατ’ αρχάς παρατηρεί ότι η εμφάνισή τους καταγράφεται ήδη από τα πρώτα χρόνια της εγκαθίδρυσης του σοβιετικού καθεστώτος παρά τις διώξεις όσων συλλαμβάνονταν, όχι μόνο να τα λένε αλλά και απλώς να τα ακούν· πρόκειται για ανέκδοτα που ασκούσαν κριτική ή γελοιοποιούσαν την εξουσία του καθεστώτος και την μαρξιστική λενινιστική ιδεολογία. Τα ανέκδοτα είχαν σε πολλές περιπτώσεις δεκάδες παραλλαγές, καθώς ήταν δημιούργημα αφ’ ενός του προφορικού λόγου και αφ’ ετέρου μιας «περιπλάνησης» στην αχανή και πολυπολιτισμική ΕΣΣΔ, αλλά και σε ολόκληρο το ανατολικό μπλοκ.

Πρόσφατες, μάλιστα, έρευνες κοινωνικών ανθρωπολόγων εστιάζουν εκτός από την διάκριση της σάτιρας από το λεγόμενο μαύρο χιούμορ που τα χαρακτηρίζει (τυπικό δείγμα του αυτοσαρκασμού) στην σχέση τους με την λαϊκή και την λογοτεχνική παράδοση των Ρώσων και των άλλων λαών της ΕΣΣΔ και των χωρών του ανατολικού μπλοκ. Έτσι όπως εξηγεί ο Γιώργος Τσακνιάς, ένας προσεκτικός και εξοικειωμένος αναγνώστης με την ρωσική λογοτεχνία μπορεί να διακρίνει σ’ αυτά το παραδοσιακό και συνάμα ιδιοφυές χιούμορ του Γκόγκολ, το εξπρεσιονιστικό γέλιο του Ντοστογιέφσκι, και την λεπτή ειρωνεία του Τσέχωφ:

«Να επισημάνουμε στο σημείο αυτό πως το στοιχείο του αυτοσαρκασμού σε πολιτικά ανέκδοτα, και δη σε ανέκδοτα που στρέφονται εναντίον ενός αυταρχικού καθεστώτος, φαντάζει ενδεχομένως ως αντίφαση. Νομίζω πως ο αναγνώστης θα εντοπίσει τον αυτοσαρκασμό σε πολλά από τα ανέκδοτα αυτής της συλλογής: π.χ. στη στάση των ανθρώπων που περιμένουν υπομονετικά να πεθάνει ο μισητός ηγέτης, που θεωρούν απόλυτη ευτυχία το να χτυπάει την πόρτα τους η μυστική αστυνομία και τελικά να ψάχνει τον γείτονα, που γράφονται μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος ετοιμοθάνατοι ούτως ώστε σε λίγο να πεθάνει άλλος ένας κομμουνιστής κ.ο.κ.».

Σύμφωνα με τον Γιώργο Τσακνιά, τα ανέκδοτα αυτά δεν συνιστούσαν εκ των πραγμάτων επανάσταση ούτε καν αντιστασιακή πράξη, αφού εν πολλοίς αποτελούσαν βαλβίδα αποσυμπίεσης της αγανάκτησης και ως εκ τούτου βαλβίδα ασφαλείας για το καθεστώς. Παρ’ όλα αυτά, είναι εξ ίσου λογικό ένα τέτοιο καθεστώς, που βασίζεται εκτός από την ωμή βία στην προπαγάνδα και στην κατασκευασμένη εικόνα, να τρέμει κάθε προσπάθεια γελοιοποίησής του. Έτσι η σχετική ανοχή των πρώτων χρόνων στα ανέκδοτα έλαβε σύντομα τέλος.

Τον Ιανουάριο του 1933 ο Μ.Φ. Σκιριάτωφ προειδοποιούσε και καλούσε σε επαγρύπνηση στην Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος:

«Θα ήθελα να αναφερθώ σε μια άλλη μορφή αντικομματικής δράσης, τα λεγόμενα ανέκδοτα. Τι είναι αυτά τα ανέκδοτα; Ανέκδοτα ενάντια στο Κόμμα συνιστούν ζύμωση ενάντια στο Κόμμα. Υπάρχει άραγε κανείς ανάμεσα σε εμάς, τους μπολσεβίκους, που δεν θυμάται πως εμείς οι ίδιοι τότε, τις παλιές μέρες, που πολεμούσαμε ενάντια στον τσαρισμό, λέγαμε ανέκδοτα για να υποσκάψουμε το κύρος του συστήματος; Γνωρίζουμε πως όλες οι φατριαστικές οργανώσεις χρησιμοποιούν πάντοτε τέτοια εχθρικά προπαγανδιστικά μέσα. Στις μέρες μας, ένα τέτοιο όπλο στρέφεται ενάντια στην Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος».

Μετά την δολοφονία του Κύρωφ από τον οποίο απαλλάχθηκε ο Στάλιν και το πογκρόμ, που εξαπολύθηκε ενάντια στους υποτιθέμενους συνωμότες, οι οποίοι καταγγέλθηκαν ως υπεύθυνοι της δολοφονίας του με στόχο φυσικά την εκκαθάριση του κόμματος και τον απόλυτο έλεγχο της εξουσίας, το κομμουνιστικό καθεστώς προχωρά σε μια παραδειγματική …εκκαθάριση του «τοπίου»:

«Μόνο εντός του 1935 η Εν Κα Βε Ντε[1] συνέλαβε 43.000 πολίτες βάσει του άρθρου 58. Για τους μισούς περίπου από αυτούς η κατηγορία ήταν ότι αντάλλασαν ανέκδοτα ή σατιρικά ποιηματάκια (τσαστούσκι), ότι βανδάλισαν πορτραίτα των ηγετών του Κόμματος ή ότι διατύπωσαν περίεργες υποθέσεις για το τι συνέβη στον Κύρωφ ή σε άλλα κομματικά στελέχη. Το 1937, επί διοικήσεως της Εν Κα Βε Ντε από τον Νικολάι Γιόζεφ, τον «σαδιστή νάνο», που συμμετείχε αυτοπροσώπως στις σημαντικότερες ανακρίσεις, οι συλλήψεις με βάσει το άρθρο 58 ανήλθαν στις 234.301»

Παραθέτουμε στην συνέχεια κάποια ανέκδοτα από την Ανθολογία την οποία συστήνουμε ανεπιφύλακτα προς ανάγνωση.

Ο Παπαγάλος

Ένας άντρας εμφανίζεται έντρομος στα γραφεία της Εν Κα Βε Ντε. Κατάχλωμος, λουσμένος στον ιδρώτα πηγαίνει στον αξιωματικό υπηρεσίας και του λέει:

– Ήρθα να αναφέρω ότι μου κλέψανε τον παπαγάλο.

– Γι’ αυτό πρέπει να αναφερθείς στην αστυνομία, σύντροφε, να δηλώσεις την κλοπή του παπαγάλου…

– Ναι, ναι θα πάω στην αστυνομία να δηλώσω την κλοπή του παπαγάλου. Πάντως, να ξέρετε ότι διαφωνώ εντελώς μαζί του πολιτικά.

Η Πίπα του Στάλιν

Ο Στάλιν δέχεται στο γραφείο του μια αντιπροσωπεία βιομηχανικών εργατών από τα Ουράλια. Μόλις φεύγουν ψάχνει την πίπα του να καπνίσει –πουθενά η πίπα. Φωνάζει τον Μπέρια[2]:

– Λαβρέντι, ήταν εδώ οι εργάτες από τα Ουράλια, μόλις έφυγαν και δεν μπορώ να βρω την πίπα μου…

Ο Μπέρια αμέσως τρέχει πίσω από την αντιπροσωπεία. Ο Στάλιν ψαχουλεύει λίγο ακόμα στο γραφείο του, ανοίγει ένα συρτάρι, σηκώνει κάτι χαρτιά και βρίσκει από κάτω την πίπα. Παίρνει τηλέφωνο:

– Λαβρέντι, άκυρο, τη βρήκα τελικά την πίπα. Στο συρτάρι ήταν.

– Α, ναι; Γιατί εδώ έχουν, ήδη, όλοι ομολογήσει.

Εδώ Ράδιο Αρμενία

Οι ακροατές μας ρωτούν: «Θα υπάρχει αστυνομία όταν πια θα έχουμε οικοδομήσει τον κομμουνισμό;»

Εμείς απαντάμε: «Φυσικά όχι. Οι πολίτες θα έχουν μάθει να συλλαμβάνονται μόνοι τους».

Κομμουνισμός

Αυτό που έχουμε τώρα είναι επιτέλους κομμουνισμός ή θα χειροτερέψει κι άλλο;

Το χάλκινο αγαλματάκι

Ο Ιβάν Ιβάνιτς χαζεύει τον πάγκο ενός πλανόδιου και βλέπει ένα χάλκινο αγαλματάκι μιας γάτας που του αρέσει. Ρωτάει τον παλαιοπώλη πόσο κάνει.

– Ένα ρούβλι η γάτα, λέει ο παλαιοπώλης και ο Ιβάν βγάζει ένα ρούβλι.

– Καλώς, λέει ο παλαιοπώλης, αλλά να το ξέρεις ότι θα ξανάρθεις να ακούσεις την ιστορία.

Ο Ιβάν φεύγει αγνοώντας τον παλαιοπώλη. Χαζεύει το καινούργιο του αγαλματάκι. Μια γάτα τον ακολουθεί. Άλλη μια από στην επόμενη γωνία. Κι άλλη, κι άλλη… Γάτες κατεβαίνουν από τις στέγες, βγαίνουν από τους κάδους των σκουπιδιών και κυνηγάνε, νιαουρίζοντας, τον Ιβάν. Εκείνος αρχίζει να φοβάται και το βάζει στα πόδια, με τις γάτες στο κατόπι του. Φτάνει στο ποτάμι και, πανικόβλητος, πετά με φόρα το αγαλματάκι στο νερό. Οι γάτες τρέχουν και πηδάνε κι αυτές στο ποτάμι και, φυσικά, πνίγονται.

Ο Ιβάν επιστρέφει λαχανιασμένος στον πάγκο του παλαιοπώλη.

– Αχά! Κάνει εκείνος θριαμβευτικά. Το ήξερα πως θα έρθεις να ακούσεις και την ιστορία!

– Βρε χέστηκα για την ιστορία σου, λέει ο Ιβάν. Μπας κι έχεις κανέναν μικρό χάλκινο κομμουνιστή;

Συσπείρωση Αναρχικών

Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 186, Οκτώβριος 2018

[1] Η Εν Κα Βε Ντε ήταν η μυστική αστυνομία ασφαλείας που έφερε εις πέρας όλες τις συλλήψεις αντιφρονούντων και εσωκομματικών αντιπάλων υπαρκτών ή ανύπαρκτων· ιδρύθηκε από τον Λένιν και τον Φέλιξ Ντζερζίνσκι ως Τσεκά, μετονομάστηκε σε Γκε Πε Ου το 1923, σε Εν Κα Βε Ντε το 1934, σε Εμ Γκα Μπε το 1946 και Κα Γκε Μπε το 1953.

[2] Λαβρέντι Μπέρια, (1899-1953): Στενός συνεργάτης του Στάλιν, χρημάτισε υπουργός Εσωτερικών και διοικητής της μυστικής υπηρεσίας από το 1938, οπότε διαδέχθηκε τον Νικολάι Γιόζεφ, μέχρι το 1953.

Both comments and trackbacks are currently closed.