«ΜΕ ΓΗ, ΑΛΛΑ ΧΩΡΙΣ ΚΡΑΤΟΣ! ΑΝΑΡΧΙΑ ΣΤΟ ΓΟΥΩΛΜΑΠΟΥ!» (Μέρος Β΄)

Οδοιπορικό στις κοινότητες των Μαπούτσε

Κατά την παραμονή μου στο ΓουόλΜαπού, σκέφτομαι πολύ τί σημαίνει το να ανήκεις σε ένα λαό. Από την παραδοσιακή αναρχική σκοπιά, ένας λαός ή έθνος είναι μια ουσιώδης κατηγορία, και ένα όχημα για κυριαρχία. Πάντως, γίνεται αμέσως ξεκάθαρο ότι θα ήταν αδύνατο να υποστηρίξουμε τον αγώνα των Μαπούτσε και να απορρίπτουμε την ιδέα του λαού.

Ευτυχώς σ’ αυτό το σημείο όλοι οι Δυτικοί αναρχικοί καταλαβαίνουν ότι οι αγώνες εθνικής απελευθέρωσης δεν είναι πρωτογενώς εθνικιστικοί. Ο εθνικισμός είναι ένα Ευρωπαϊκό μοντέλο πολιτικής, αδιαχώριστο από το γεγονός ότι όλα τα εναπομείναντα ευρωπαϊκά έθνη είναι τεχνητές κατασκευές ενός κεντρικού κράτους, ενώ στον υπόλοιπο κόσμο (με εξαίρεση, ας πούμε, την Κίνα ή την Ιαπωνία), αυτό είναι αλήθεια για τις μετα-αποικιοποιημένες χώρες (όπως η Χιλή ή η Αλγερία) που υπάρχουν σε άμεση αντίθεση με τα έθνη μη-κράτη. Πολλά άλλα έθνη δεν είναι καθόλου ομογενοποιημένα ή κεντρικά οργανωμένα.

Πέρα απ’ αυτό, πάντως, είναι βασικό να μιλήσουμε για μια κοσμοθεώρηση των Μαπούτσε ή ένα τρόπο ζωής; Όσο πιο πολλά ακούω, πάντως, τόσο πιο πολύ αμφισβητώ την πρότερη στάση μου. Σε ένα μεγάλο βαθμό, οι Μαπούτσε είναι μια κλειστή ταυτότητα. Οι πιο πολλοί «Χιλιανοί» έχουν μαύρα μαλλιά, πλατιά πρόσωπα, σκούρο δέρμα, ενώ κάτω απ’ το 10% του πληθυσμού της Χιλής προσδιορίζονται ως Μαπούτσε.

Mε μια επιβεβλημένη αφομοίωση και με μια ιστορία γενοκτονίας, η επιλογή τού να χαρακτηρίζεσαι σαν Μαπούτσε είναι, σε κάποια επίπεδα, μια πολιτική δήλωση, μια εκ προθέσεως αποδοχή κληρονομιάς μιας παράδοσης κουλτούρας και ετών αγώνα, και μια συμμετοχή σε μια συνεχιζόμενη στρατηγική διαμάχη που ίσως νομιμοποιεί την άρθρωση λόγου για το τί θέλουν οι Μαπούτσε, για το τι πιστεύουν, με ένα μοναδικό τρόπο. Σ’ ένα σημείο, όταν μιλάμε για τους mestizos, ο Χοσέ ξεκαθαρίζει ότι αν κάποιος δηλώνει Μαπούτσε είναι τέτοιος, ακόμα κι αν έχει μικτή καταγωγή. Με άλλα λόγια η Δυτική δοξασία για την εθνικότητα, που δεν αφήνει περιθώριο για επιλογή επειδή βασίζεται στη συγγένεια του αίματος, δεν εφαρμόζεται εδώ. Επίσης, το γεγονός ότι οι Μαπούτσε αποκαλούν τους Ευρωπαίους «νέους Ίνκα», δείχνει ότι δεν έχουν μια γενικευτική άποψη ομοιότητας για όλους τους ιθαγενείς λαούς. Αντίθετα, πολλοί άνθρωποι που συναντήσαμε έδειξαν ένα ενδιαφέρουν να συνδεθούν ιδιαίτερα με άλλους ανθρώπους από τα First Nations που αντιστέκονταν ενάντια στην αποικιοποίησή τους, δείχνοντας ότι ενδιαφέρονται για τον αγώνα και όχι για μια φυλετική κατηγορία.

Έτσι, αν η ταυτότητα τού Μαπούτσε βασίζεται σε μια αληθινά κοινή ιστορία, κουλτούρα, και συνεχιζόμενη συλλογική διαμάχη στρατηγικής, είναι στην ουσία διαφορετική από την ιδιότητα ενός αναρχικού; Λοιπόν, ναι, έχει μια μεγαλύτερη ιστορία: σχετίζεται με μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, γλωσσική παράδοση και κουλτούρα. Ο αναρχισμός επίσης περιλαμβάνει μια ευρύτερη ποικιλία κοσμοθεωρήσεων, αλλά απ’ την άλλη κανείς απ’ όσους συνάντησα δεν προσπάθησε να παρουσιάσει τους Μαπούτσε ως ομογενοποιημένους, ακόμα κι αν μιλάνε για κοσμοθεώρηση των Μαπούτσε.

Με λίγα λόγια, η αντίληψη τού να ανήκεις σε ένα λαό δίνει μια μεγάλη δύναμη στον αγώνα των Μαπούτσε. Επειδή το κράτος βρίσκεται έξω από αυτό το λαό και την ιστορία του, βρίσκω κάποια στοιχεία της πραγματικότητας των Μαπούτσε, του κόσμου τους, να συνιστούν μια πιο βαθυστόχαστη κατανόηση της αναρχίας απ’ ότι σε αυτο-αποκαλούμενους αναρχικούς. Και λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτά τα αναρχικά κινήματα που κατάφεραν να διατηρηθούν μόλις 40 χρόνια (Ελλάδα, Ισπανία) είναι πολύ πιο συνεπή από αναρχικά κινήματα που δυσκολεύονται ακόμα και να κατανοήσουν την έννοια της ιστορικής μνήμης (Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ), δεν είναι περίεργο που οι Μαπούτσε, που διατηρούν 500 χρόνια ιστορικής μνήμης, είναι τόσο δυνατά ριζωμένοι που μοιάζουν αδιαπέραστοι απ’ την καταστολή.

Φωτιά

Για τρίτη φορά, κουβαλάω ένα κλαδί που σιγοκαίει από τη φωτιά του μαγειρέματος στα ξερόχορτα που έχω βάλει στους θάμνους, και τελικά παίρνει φωτιά, και τα πορτοκαλί φτερά ανεβοκατεβαίνουν φτερουγίζοντας σαν πουλί εγκλωβισμένο σε αγκαθωτό θάμνο. Παρά τη ρομαντική διάθεση των αναρχικών σε σχέση με τη φωτιά, ποτέ μου δε φαντάστηκα έναν εμπρησμό σαν κι αυτόν.

Η Αντζέλικα και ο Χοσέ μας πήγαν σε κατειλημμένο κομμάτι γης, μέρος κατάλληλο για γεωργία, όπου η πλαγιά του λόφου δεν είναι τόσο απότομη. Ο Χοσέ οδηγεί μια ομάδα βοδιών πάνω στο εκτάριο που καθαρίστηκε τον προηγούμενο χρόνο, τραβώντας ένα βαρύ άροτρο στη γη για να κάνει αυλάκια ώστε να φυτευτούν πατάτες και κρεμμύδια. Το διπλανό εκτάριο έχει ήδη σπαρθεί με κριθάρι. Η Αντζέλικα, στο μεταξύ, φροντίζει τη φωτιά. Μια φωτιά ήδη μαγειρεύει το γεύμα μας, ενώ τα παιδιά καθαρίζουν για να ετοιμάσουν τη γη για τη σπορά του επόμενου χρόνου. Και εγώ και οι φίλοι μου βοηθάμε. Περιβαλλοντιστές που ανάβουν φωτιές στο δάσος. Κρυφογελώ.

Φυσικά, δεν υπήρχε δάσος εδώ και δεκαετίες. Υπήρχε μια φυτεία πεύκων πάνω σε κλεμμένη γη των Μαπούτσε, πανομοιότυπες σειρές γενετικά τροποποιημένων, μη ντόπιων πεύκων που φυτεύτηκαν από την εταιρία Forestal Mininco, ιδιοκτησίας μιας εκ των πλουσιότερων οικογενειών στη Χιλή. Δέκα χρόνια πριν, κάποια εκτάρια καταλήφθηκαν από μέλη της κοινότητας.

Στην αρχή, μόνο τα πιο πολιτικά ενεργά μέλη της κοινότητας τολμούσαν να συμμετέχουν στην ανακατάληψη, και κάποιοι άλλοι θα έρχονταν για να μαγειρέψουν ή για να δώσουν υποστήριξη. Όταν τα δικαστήρια έκριναν ότι και η κοινότητα και η εταιρία υλοτομίας είχαν τίτλους ιδιοκτησίας για τα ίδια κομμάτια γης, δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να προβούν σε καμία πράξη, και τα μέλη της κοινότητας απομάκρυναν τους εργαζόμενους στην υλοτομία.

Τώρα, είναι μια τελειωμένη υπόθεση και όλη η κοινότητα έρχεται να καλλιεργήσει την ανακτημένη γη. Κάθε οικογένεια αναλαμβάνει ένα αγροτεμάχιο. Η ανακτημένη γη, στο μεταξύ, είναι κοινής ιδιοκτησίας στην κοινότητα και διατηρείται συλλογικά. Μια οικογένεια θα δουλέψει σ’ ένα αγροτεμάχιο μια χρονιά, αλλά μια άλλη οικογένεια μπορεί να το δουλέψει την επομένη. Όταν χρειάζεται, όλη η κοινότητα συγκεντρώνεται για να συζητήσει πώς θα χρησιμοποιήσει τη γη, αλλά φαίνεται ότι προτιμούν να το κανονίζουν μόνοι τους ανεπίσημα, μέσα στα πλαίσια της κοινής κατανόησης του τι είναι κατάλληλο.

Σύντομα, καταλαβαίνουμε πώς να δουλεύουμε με τον άνεμο και τα καύσιμα, και εδώ κι εκεί, οι φλόγες ξεπηδούν είκοσι πόδια ψηλά πριν να ησυχάσουν και σιγά-σιγά να περάσουν τους αγκαθωτούς θάμνους και τα κούτσουρα των πεύκων. Καθαρίζουμε ένα μικρό κομμάτι, ούτε το 1/4 ενός εκταρίου, αλλά δεν είναι άσχημα για δουλειά μιας μέρας, και το σύνθημα των Μαπούτσε που συναντάω φαίνεται να είναι «poco a poco.» Λίγο-λίγο.

Η Αντζέλικα μου βρίσκει ένα βότανο, το sietevenas, για να το πιέσω στα κομμένα απ’ τα αγκάθια και μαυρισμένα απ’ τις στάχτες χέρια μου, και όταν κατεβώ στη λίμνη Lleu Lleu, να τα δροσίσω στα νερά της.

***

Οι ανακαταλήψεις γης από τους Μαπούτσε άρχισαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90, μετά το τέλος της δικτατορίας του Πινοσέτ, με ομάδες όπως η Consejo de Todas las Tierras. Παίρνανε αγροτεμάχια καταπατημένης γης των Μαπούτσε για μια μέρα, συμβολικά, για να θυμίσουν στους εαυτούς τους και στον κόσμο ότι ήταν η γη τους. Ήταν ένα σημαντικό βήμα μπροστά, αλλά όπως κάθε βήμα, δεν ήταν αρκετό. «Δε φόβισε τις μεγάλες εταιρίες». Η Αντζέλικα μου λέει πως στη συνέχεια, το 1998, σχηματίστηκε το Συντονιστικό CAM, Coordinadora de Arauca-Malleco. Αναπτύσσοντας την τακτική της «παραγωγικής ανακατάληψης», το CAM «εξόργισε» τους τσιφλικάδες. Καταλάμβαναν τη γη για τα καλά, με μια ομάδα τριάντα ατόμων που έκοβαν τα δέντρα, μετατρέποντας τις φυτείες για ξυλεία σε κήπους ώστε οι κοινότητες των Μαπούτσε να μπορούν να παράγουν τροφή. Πίσω στο Τεμούκο, όταν ρώτησα για το CAM είδα γκράφιτι στους τοίχους. Αστειευόμενος ο Χοσέ λέει ότι το «CAM ήταν για το Χιλιανό κράτος ότι η Αλ-Κάιντα για την κυβέρνηση των ΗΠΑ».

Η Αντζέλικα μας λέει πώς αυτή και ο Χοσέ ήταν μέλη του CAM, και ότι ήταν επίσης ένα σημαντικό βήμα, αλλά έφυγαν απ’ την οργάνωση όταν κατάλαβαν ότι είχε θεμελιωδώς έναν αριστερίστικο τρόπο σκέψης, «όχι αληθινά Μαπούτσε. Πάντα επιβιώναμε επειδή έχουμε το δικό μας τρόπο σκέψης. Μπορούμε να χτίσουμε την αλληλεγγύη με την Αριστερά αλλά δε θέλουμε να γίνουμε κομμάτι της. Αυτό θα ήταν ενάντια σ’ αυτό που είμαστε».

Ρωτάω αν οι δράσεις ανακατάληψης γης περιλαμβάνουν καμιά φορά αναδάσωση των τοπικών δασών. Η Αντζέλικα λέει ότι κάποιοι Μαπούτσε αναδασώνουν τοπικά είδη δέντρων, και ίσως χρειάζεται να γίνεται πιο συχνά, αλλά για τώρα επικεντρώνονται στους κήπους για να μπορούν να θρέφονται, και να δημιουργήσουν την ανεξαρτησία τους σε οικονομικό επίπεδο.

Αργότερα, μας λέει για τη ζωή στην παρανομία. «Για ένα πράγμα, δεν μπορείς να ηρεμήσεις. Πάνω απ’ όλα, δε μπορείς να σχεδιάσεις το μέλλον ή να θέττεις κάποια προοπτική. Ενώ τρως το πρωινό σου, θα κοιτάς το δρόμο έξω, έτοιμη να τρέξεις ανά πάσα στιγμή». Μια φορά, μια πομπή 400 μπάτσων με λεωφορεία, άρματα, κανόνια νερού και τζιπ πήγαν να τους συλλάβουν. Ήταν μια μεγάλη επίδειξη δύναμης για να δείξουν τη ματαιότητα της αντίστασης. Αλλά η Αντζέλικα είδε το καραβάνι όταν ακόμα ήταν στην άλλη μεριά της λίμνης και έτρεξαν προς τους λόφους. «Όλο το μονοπάτι ήταν πράσινο» από τις στολές των μπάτσων.

Η Αντζέλικα γέννησε το γιο τους ενώ κρύβονταν. Τελικά πιάστηκαν όταν ένας γείτονας τους ρουφιάνεψε για 500.000 πέσος (περίπου 1000 δολάρια). Η Αντζέλικα έκατσε 4 μήνες προφυλακισμένη και δικάστηκε 3 φορές, αλλά τελικά απαλλαχτηκε της κατηγορίας, που της είχε αποδοθεί με βάση τον αντι-τρομοκρατικό νόμο, για «παράνομη οργάνωση». Πριν διωχθεί, είχε σχεδόν τελειώσει το πανεπιστήμιο, έμεναν μόνο οι τελικές εξετάσεις, αλλά ήταν Καθολική σχολή και δε θα την άφηναν να ολοκληρώσει τις εξετάσεις της στη φυλακή, κι έτσι ποτέ δεν πήρε το πτυχίο. Τώρα, στην κοινότητά της στις όχθες της Lleu Lleu, γελάει στη σκέψη του πανεπιστημίου.

Καθώς ερχόμαστε απ’ τα χωράφια, ο Χοσέ με βάζει να τον βοηθήσω να γυρίσει τα βόδια και το άροτρο στους γείτονες απ’ τους οποίους τα δανείστηκε. Μιλάει στα βόδια με μια ειδική γλώσσα ή τα αγγίζει στον ώμο με ένα μακρύ κλαδί για να τα οδηγήσει στις στροφές, και δε χρειάζονται περισσότερο. Καθώς περπατάμε μου λέει περισσότερα για την κοσμοθεώρηση των Μαπούτσε. «Αντίθετα με τη Δυτική κοινωνία, οι Μαπούτσε δε βλέπουν τους ανθρώπους σαν το κέντρο του κόσμου. Δεν πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι είναι το τέλειο είδος που μπορούν να κυριαρχούν σ’ όλα τα άλλα είδη. Καταλαβαίνουμε ότι είμαστε μόνο ένα κομμάτι του κόσμου». Με τη σειρά μου του λέω για διαφωνίες που έχουν υπάρξει ανάμεσα σε αναρχικούς, σε σχέση με την απελευθέρωση των ζώων, τον οικοκεντρισμό και το βεγκανισμό. Όταν φτάνουμε στο σπίτι των γειτόνων του, τα βόδια σκύβουν το κεφάλι για να λύσουμε τους ζυγούς, και μετά γυρνάνε να ψάξουν για άχυρα. Κόβουμε δρόμο για το σπίτι, ακολουθώντας το μονοπάτι που αυτός και η Αντζέλικα χρησιμοποίησαν πριν μερικά χρόνια για να ξεφύγουν από την αστυνομία.

Μετάφραση-Απόδοση: Αναρχικός Πυρήνας ΞΑΝΑ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ

Δημοσιεύθηκε στην ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 100, Δεκέμβριος 2010
Advertisements
Both comments and trackbacks are currently closed.