Η Ιερότητα της ανακύκλωσης

anakyklosisΕπειδή κατά καιρούς γίνεται πολύς λόγος για την ιερότητα της ανακύκλωσης, παραθέτουμε αποσπάσματα από ένα παλαιότερο κείμενο δημοσιευμένο στο περιοδικό New Scientist. Η μελέτη επικεντρώνεται επί το πλείστον στην ανακύκλωση χαρτιού και δεν ξεφεύγει ουσιαστικά ούτε από τον επιστημονισμό ούτε από τη λογική του λιγότερου κακού. Παρ’ ότι θεωρούμε ότι τέτοιες προσεγγίσεις απέχουν παρασάγγας από μια αναρχική θεώρηση των πραγμάτων, το μεταφράσαμε ως μια εναλλακτική πληροφόρηση στην κυρίαρχη πανάκεια της ανακύκλωσης, που δεν κριτικάρεται και δεν αμφισβητείται, αλλά αντίθετα δημιουργεί και ψευδαισθήσεις κοινωνικής αντίστασης στους συμμετέχοντες, ενώ καμμία εξουσία –όποιας μορφής– καμμία καταναλωτική συνήθεια, καμμία ενεργοβόρα βιομηχανία, όχι μόνο δεν αμφισβητείται, αλλά ούτε καν αγγίζεται.

«ΓΙΑΤΙ να ανακυκλώνουμε; O καθηγητής περιβαλλοντικής πολιτικής του Tufts University της Μασαχουσέτης Frank Ackerman, θέτει το ερώτημα στο τελευταίο του βιβλίο. «Η ανακύκλωση», κατέληξε, «είναι ένα από τα περισσότερα προσιτά και απτά σύμβολα δέσμευσης, ότι πράττεις το σωστό». Στις ΗΠΑ η ανακύκλωση «είναι “θρησκεία”, σε μια κοινωνία που παράγει αγαθά πολύ πιο εύκολα από ό,τι πεποιθήσεις». Στη Βρετανία, ο Richard Sandbrook, διευθυντής της ανεξάρτητης ερευνητικής ομάδας του Διεθνούς Ινστιτούτου για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (IIED), αναφέρει ότι η ανακύκλωση είναι επί της ουσίας στο απυρόβλητο, επειδή οι «περιβαλλοντολόγοι αρνούνται να δεχθούν οποιοδήποτε επιχείρημα, το οποίο υπονομεύει την ιερή αγελάδα». Και αναφέρει νέα έρευνα, η οποία αντικρούει τη «συμβατική σοφία» σχετικά με την ανακύκλωση του χαρτιού και άλλων αποβλήτων. «Σοφία», που έχει γίνει αποδεκτή από τους οικολόγους και τις κυβερνήσεις σε όλη τη Δύση. Οι συντάκτες του παρόντος αναθεωρητικού έργου κάνουν έκκληση για μια ριζική επανεκτίμηση της αξίας της ανακύκλωσης, ως μέσο διαχείρισης των απορριμμάτων χαρτιού. Και συνεχίζουν: «Αν ενδιαφέρεσαι για το περιβάλλον, μην βάλεις αυτό το περιοδικό στον κάδο ανακύκλωσης αλλά η πράσινη επιλογή σου είναι να το κάψεις!».

Στις περισσότερο αναπτυγμένες χώρες της Ε.Ε., πάνω από το 50% των συνολικών εκτυπώσεων είναι από ανακυκλωμένο χαρτί. Στον δυτικό κόσμο αντιστοιχούν περίπου 130 κιλά χαρτί ανά άτομο το χρόνο που διοχετεύεται από τεράστιες βιομηχανίες, κτίζοντας και την παραδοχή ότι η ανακύκλωση είναι ότι καλύτερο.

Ο Matthew Leach, καθηγητής ενεργειακής πολιτικής στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Τεχνολογίας στο Imperial College του Λονδίνου μαζί με τους συναδέλφους του, εκτίμησαν το συνολικό περιβαλλοντικό κόστος των διάφορων επιλογών για τη διαχείριση απορριμμάτων χαρτιού. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στην International Journal of Environmental Planning and Management συμπεραίνουν ότι η ανακύκλωση είναι καλύτερη από την υγειονομική ταφή, αλλά σημαντικά χειρότερη από την αποτέφρωση. Επιπλέον, ο Leach, λέει, «η μεγαλύτερη προσφορά σου προς το περιβάλλον, με τη καύση καλύτερα έρχεται». Αυτή η διαπίστωση έρχεται ως ένα σοκ για τους περιβαλλοντολόγους που έχουν ανατραφεί με τις διδαχές των Φίλων της Γης και της Greenpeace, οι οποίες διεκδικούν μια «ιεράρχηση των αποβλήτων», όπου ως καλύτερη επιλογή είναι η μείωση της χρήσης του πόρου, ακολουθεί η επαναχρησιμοποίηση και, ελλείψει αυτής, η ανακύκλωση. Μετά από αυτές τις τρεις «καλές» επιλογές έρχονται δυο «κακές»-αποτέφρωση και υγειονομική ταφή.

Τέτοιες λογικές έχουν εγκριθεί από δυτικές κυβερνήσεις και την ΕΕ. Η μελέτη του Leach αναλύει πέντε εναλλακτικές περιπτώσεις ανακύκλωσης χαρτιού: παραγωγής παρόμοιας ποιότητας χαρτιού, χαμηλότερης ποιότητας, αποτέφρωση με την παραγωγή ενέργειας, κομποστοποίηση, υγειονομική ταφή με την ταυτόχρονη ανάκτηση του μεθανίου για την παραγωγή ενέργειας.

Έπειτα, διερευνήθηκαν τα οικονομικά και περιβαλλοντικά κέρδη και ζημιές από κάθε μία μέθοδο, καθώς και τυχόν οφέλη υποπροϊόντων, όπως πώληση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται κατά την αποτέφρωση, αλλά και τα κρυφά περιβαλλοντικά κόστη, όπως διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο, μονοξείδιο του άνθρακα, διοξείδιο του θειου, οξείδια του αζώτου και τα σωματίδια.

Η υπόθεση που έχει ληφθεί είναι ότι η φθηνότερη επιλογή, μετά την επίδραση των εξωγενών περιβαλλοντικών παραγόντων, είναι ο καλύτερος τρόπος διάθεσης. Το χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης εργασίας είναι ότι δεν αποδίδει αυθαίρετες δικές του τιμές σε εξωγενείς παράγοντες, ούτε λαμβάνει το εύρος τιμών που έχουν αποδώσει οικονομολόγοι. Χρησιμοποιεί μια σειρά μελετών με χαμηλές και ψηλές τιμές αντίστοιχα και αξιολογεί την επίδραση των διαφορετικών τιμών στην επιλογή της βέλτιστης διάθεσης.

Η τελική ανάλυση βασίζεται σε περίπου 50 μελέτες από διαφόρους οργανισμούς, από τη Σουηδική Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος έως το Εθνικό Εργαστήριο Argonne του Illinois και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Μεταφορών. Δεν αποτελεί έκπληξη, το ότι οι οικονομολόγοι διαφωνούν έντονα για τις τιμές που πρέπει να ορίζονται στους ρύπους (κυμαίνονται ασύστολα από 1$ έως 50$). Οι περιβαλλοντολόγοι τείνουν να δίνουν ψηλότερες τιμές στους εξωγενείς περιβαλλοντικούς παράγοντες, ώστε να πιέζουν προς τη λύση της ανακύκλωσης.

Στην ανάλυση του Leach, αποδεικνύεται ότι όταν οι εξωγενείς τιμές είναι σε χαμηλό επίπεδο, τότε προτείνεται το 80% των αποβλήτων να ανακυκλώνεται (εξαιρούνται τα χαμηλής ποιότητας χαρτιά, συσκευασίες τροφίμων κ.ά. που είναι άχρηστα προς ανακύκλωση και συνήθως οδηγούνται στους ΧΥΤΑ). Αντίθετα όταν οι τιμές είναι υψηλές, η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα 2/3 των απορριμμάτων χαρτιού θα πρέπει να αποτεφρώνονται, και το υπόλοιπο να κατανέμεται μεταξύ κομποστοποίησης και υγειονομικής ταφής.

Το συμπέρασμα είναι πως όταν υποβαθμίζεται το περιβαλλοντικό κόστος προκρίνεται η λύση της ανακύκλωσης, ενώ στην αντίθετη περίπτωση υπερέχει η λύση της αποτέφρωσης. Μια αιτία για αυτό το «αξιοπερίεργο» εύρημα, είναι η τιμή της ενέργειας που παράγεται από την καύση. Ένας άλλος λόγος είναι ότι η ανακύκλωση χρησιμοποιεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας και δημιουργεί ρύπανση, ιδίως όταν μεταφέρονται τα απορρίμματα χαρτιού σε μονάδες ανακύκλωσης. Για παράδειγμα, η εταιρεία Aylesford Newsprint παραλαμβάνει 30000 φορτία απορριμμάτων χαρτιού το χρόνο σε όλη την Αγγλία, κάνοντας 4 εκατ. χιλιόμετρα. Σύμφωνα με τους απολογισμούς του Leach, αυτό αντιστοιχεί σε πάνω από 5800 τόνους εκπομπών CO2  το χρόνο. Η Aylesford, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί 4000 τόνους μαζουτ και 5700 εκατ. μέγα-τζάουλ (μονάδα μέτρησης) αερίου/έτος για την διαδικασία της ανακύκλωσης. Η διαδικασία της απομελάνωσης είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα και επιπρόσθετα παράγει τοξικές ύλες με υψηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, τα οποία πρέπει να τοποθετούνται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η αποτέφρωση, αντίθετα, δημιουργεί ενέργεια αλλά και διοξίνες που όμως σύμφωνα με τον Leach μπορούν να ελεγχθούν. Το ίδιο ισχύει και με την επαναχρησιμοποίηση γυάλινων φιαλών αφού μπορεί να χρησιμοποιηθεί περισσότερη ενέργεια από ότι για την αρχική κατασκευή, εφ’ όσον οι χρησιμοποιημένες φιάλες απαιτείται να αποστειρωθούν».

Μετάφραση: Αναρχικός Πυρήνας Χαλκίδας

Από την ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 70, Μάρτιος 2008
Both comments and trackbacks are currently closed.