Το παρελθόν δεν είναι σκόνη…

«Αλλ’ οι κομματάρχαι αν επεριωρίζοντο εις το να πολεμούν το Υπουργείον, το κακόν ίσως δεν ήθελεν να είναι τόσο μεγάλον. το χειρότερον είναι οπού πολεμούν και μεταξύ των υβριζόμενοι, συκοφαντούμενοι και διαφιλονικούντες τρόπον τινα την κληρονομίαν της διευθύνσεως των πραγμάτων… Αυτός δε ο μεταξύ των πόλεμος είναι ο πλέον τρομερός ως έχων τα ολεθριώτερα αποτελέσματα. επειδή οι κομματικοί, δια να αυξήσουν και να εδραιώσουν τα κόμματά των, ερεθίζουν τον λαόν κατά του λαού, τον υποκινούν, τον προλέγουν ολεθρίας προφητείας, τον προμηνύουν κακούς σκοπούς εκ μέρους της κυβερνήσεως ή των άλλων κομμάτων.» (Εφημερίδα Τριπτόλεμος 16 Σεπτεμβρίου 1833)

sconi_parelthonΗ λέξη (πολιτικό) «κόμμα» είναι πολύ παλιά. Τη συναντάει κανείς, τουλάχιστον, από τον 16ο αιώνα, ενώ ως τον 19ο αιώνα είχε περισσότερο την έννοια ιδεολογικού ρεύματος.

Από τότε μέχρι σήμερα η λέξη κόμμα δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς τη παραπομπή της στην επιβολή της εξουσίας και επομένως στη συγκρότηση κρατών.

Στον «απελευθερωμένο» από την οθωμανική αυτοκρατορία ελλαδικό χώρο η πρώτη φουρνιά πολιτικών κομμάτων κράτησε περίπου 30 χρόνια. Η απαρχή, όμως, του σχηματισμού τους, βρήκε την επανάσταση του ’21 ήδη στα μισά του δρόμου της (1821-27).(1)

Οι εφημερίδες της εποχής συμφωνούσαν μεταξύ τους ότι τα κόμματα ήταν ομάδες προορισμένες να εξασφαλίζουν δημόσια αξιώματα στα μέλη τους και ότι αποτελούσαν κακοτυχία για το δημόσιο συμφέρον.

Άλλοτε έβλεπαν την πολιτική σαν μιαν αντιπαράθεση ανάμεσα στο αγγλικό, το γαλλικό και το ρωσικό. Κόμματα που ταυτίζονταν με τους οπαδούς των τριών μεγάλων δυνάμεων που εγγυούνταν για το νεόκοπο ελληνικό κράτος.

Άλλοτε εφημερίδες της εποχής, όπως ο Αιών, ερμήνευαν τον ανταγωνισμό των κομμάτων ως έκφραση της διαμάχης μεταξύ της στρατιωτικής και της πολιτικής ολιγαρχίας.

Πολύ συχνές αναφορές γίνονταν, επίσης, σε ένα μεγάλο αριθμό από κλίκες που αποτελούσαν την προέκταση ενός αρχηγού.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το κλείσιμο της Ναπολεόντειας περιόδου βρίσκει την Ευρώπη μοναρχοκρατούμενη. (Το πνεύμα της παλινόρθωσης εκφράζεται χαρακτηριστικά στις γαλλικές εκλογές του 1815, όταν εκλέγονται 350 αδιάλλακτοι βασιλόφρονες. Δικαίωμα ψήφου είχαν μόνο τα ανώτερα στρώματα).

Μέσα σ’ ένα τέτοιο κλίμα, συντήρησης της κυριαρχίας των θεσμών που προϋπήρχαν και με ζωντανό τον εφιάλτη της κοινωνικής επανάστασης, γεννιούνται τα πρώτα συντηρητικά κόμματα. (Ο όρος συντηρητικός χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φόρα από τον υπουργό Εξωτερικών του κόμματος των αδιάλλακτων βασιλοφρόνων «ultras» Σατωβριάνδο ως τίτλος περιοδικού).

Ας δούμε όμως και λίγα πράγματα για τη καταγωγή των φιλελευθέρων.

«Η αντίσταση των αρχόντων στη βασιλική εξουσία άνοιξε μια πρώτη ρωγμή από την οποία εισχώρησε η φιλελεύθερη ιδεολογία. Ανέπτυξαν την ιδέα πως ο μονάρχης οφείλει να στηρίζεται στο ‘‘consensus’’ των υπηκόων του για να κυβερνάει, συμβάλλοντας έτσι στη διάδοση των διαδικασιών εκλογής και αντιπροσώπευσης, που ο φιλελευθερισμός ξαναπήρε για λογαριασμό του. Το να υποστηρίζεται πως ‘‘ο θρόνος δεν καταλαμβάνεται σύμφωνα με το κληρονομικό δίκαιο, αλλά με εκλογή’’, πράγμα που υπήρξε επί μεγάλο διάστημα ουσιαστική διεκδίκηση των ευγενών, την οποία κατάφεραν να επιβάλουν στην Πολωνία και στην Αγία Αυτοκρατορία, σήμαινε να αποδίδεται στην εκλογή μια υπέρτατη αξία, ανώτερη από την καταγωγή ή από το χρίσμα της Εκκλησίας […] Άλλωστε, η διαίρεση της χριστιανοσύνης σε πολλές θρησκείες —καθολική, λουθηρανική, καλβινική, αγλλικανική, μαζί με τους ανταγωνισμούς ανάμεσα στις διάφορες αιρέσεις των διαμαρτυρόμενων, κατέστρεψε την ιδέα μιας μοναδικής και απόλυτης αλήθειας, που επιβάλλεται σ’ όλους με τ’ αυταπόδεικτο της».(2)

Οι πρόγονοι, λοιπόν, των σύγχρονων φιλελεύθερων προασπίζονταν κι αυτοί τα δικαιώματα των θρησκευτικών μειονοτήτων, αντιτίθονταν στην οικονομική παρέμβαση του κράτους (ιδιαίτερα στους τελωνειακούς δασμούς) και υποστήριζαν βέβαια μέχρι βάθους καρδίας την απεριόριστη και απόλυτη επιχειρηματική και εμπορική ελευθερία.

Δεν θ’ αντέξουμε όμως στο πειρασμό να μη παραθέσουμε και έναν ενδιαφέροντα ορισμό της σοσιαλδημοκρατίας. «‘‘Έννοια-χαμαιλέων, πανταχού παρούσα και ως εκ τούτου απούσα εν τη παρουσία της’’, χαρακτηρίζεται, σε κάποια ειδική μελέτη, η έννοια της σοσιαλδημοκρατίας και ασφαλώς ο προσδιορισμός αυτός κατεξοχήν αρμόζει -ίσως, μάλιστα περισσότερο- και στη συναφή έννοια του σοσιαλισμού».(3)

Ίσως σε πολλούς να φαίνονται βαρετές οι παραπάνω αναφορές ή δυσεξήγητος ο τρόπος που μπορεί να σχετίζονται με τη προεκλογική επικαιρότητα.

Όταν όμως οι φερέλπιδες νέοι αρχηγοί των δύο μεγαλύτερων κομμάτων μάς καλούν να ρίξουμε μαύρη πέτρα πίσω μας, να ξεχάσουμε δηλαδή οτιδήποτε είναι παλιό, άρα και αναχρονιστικό, μάλλον θα πρέπει να ανατρέξουμε με μεγαλύτερη επιμονή ακόμα και στις πιο σκονισμένες σελίδες της ιστορίας της δικής τους πλευράς, αλλά και όσων τους αντιπαρατέθηκαν.

Και το μάθημα της ιστορίας είναι γεμάτο από κόμματα, φατρίες, τραμπούκους, εκλογές, πραξικοπήματα, μοναρχίες, βασιλιάδες, βαυαρούς, άγγλους, γάλλους και ρώσους, νοθείες, «χαμένες πατρίδες», εξεγέρσεις, φυλακές, βασανιστήρια, εξορίες, κοινωνικούς αγώνες, απεργίες, «επαναστατικά» κόμματα – νταβάδες, εκκαθαρίσεις αντιφρονούντων, παλάτια, Τρικούπηδες και Βενιζέλους, Μεταξάδες και Τσιριμώκους, αποστασίες, παλινορθώσεις, ιδεολογίες, ένοπλες ανταρσίες, χούντες και δημοκρατίες, μεταπολιτεύσεις και οδοφράγματα, προβοκάτορες και «προβοκάτορες», συγκυβερνήσεις κομμάτων και ΜΜΕ και οικουμενικές…

Τα πολιτεύματα που εναλλάσσονταν και όταν αυτό φαινόταν και όταν δεν φαινόταν. Οι πολιτικοί και οι δικτάτορες, οι συντηρητικοί και οι φιλευλεύθεροι, οι σοσιαληστές, που γίναν σοσιαλδημοκράτες, τα κόμματα που εναλλάσσονταν και οι μετεγγραφές τους παλιές, όσο και η ιστορία τους.

Και όμως σ’ όποιο τέχνασμα και αν κατέφευγαν κάθε φορά που στριμώχνονταν τα προβλήματα τους δεν λύνονταν. Απλώς μετατίθονταν.

Από τις κοινωνικές συγκρούσεις στην Αθήνα το βράδυ της 20 Αυγούστου 1965 (4) (που για την αριστερά ήταν αποτέλεσμα της δράσης προβοκατόρων, τα περίφημα «κόκκινα πουκάμισα», ενώ το φάρμακο βρέθηκε στις συγκεντρώσεις, στα θέατρα -συνεχίζουν να είναι της μόδας στις δύσκολες στιγμές – στην καλλιέργεια της παθητικοποίησης και της κοινοβουλευτικής προσμονής: «[…] στην περίοδο αυτή της ΕΔΑ, των Λαμπράκηδων, η πιο χρησιμοποιημένη λέξη ήταν «σύνεση, παιδιά, σύνεση». Θυμάμαι σ’ αυτές τις περίφημες εβδομήντα μέρες, όπου κατεβαίναμε σ’ αυτές τις τεράστιες διαδηλώσεις, κουράζαμε τους ανθρώπους, ταλαιπωρώντας τους μέσα στην άσφαλτο, χωρίς να σπάσουμε ούτε μια βιτρίνα. Και όταν υπήρχαν κάποια παιδιά που λέγανε να πάμε να πετροβολήσουμε τ’ ανάκτορα, γιατί κάπου έπρεπε να βγει αυτή η ορμή και να εκδηλωθεί, πέφταν οι τραμπούκοι του κόμματος και τα ‘δερναν κιόλας»… (5)

Στην εξέγερση του Νοέμβρη του ‘73, και από εκεί στα οδοφράγματα, τις άγριες απεργίες και τις δυναμικές ενέργειες στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης…

Και από εκεί στο 1980 και το 1985, το 1990 και το 1995…

Συσπείρωση Αναρχικών

  1. John Petropoulos Πολιτική και συγκρότηση κράτους στο ελληνικό Βασίλειο
  2. Maurice Duverger, Ο Ιανός το διπλό πρόσωπο της Δύσης)
  3. Θανάσης Διαμαντόπουλος, Το κομματικό φαινόμενο-Η σοσιαλιστική οικογένεια
  4. «Η επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας (21 Απριλίου 1967) είναι ουσιαστικά η απάντηση των κυρίαρχων τάξεων στην ανάπτυξη των κοινωνικών αγώνων της δεκαετίας του ‘60 και στο επαναστατικό ξέσπασμα των Ιουλιανών. Οι αγώνες αυτοί (στη βάση και των ιστορικών ιδεολογικών προϋποθέσεων) απείλησαν και έθεσαν αντικειμενικά σε κίνδυνο, όχι μόνο τη θέση της μοναρχίας, αλλά και ολόκληρη τη μετεμφυλιακή δόμη της εξουσίας». Χριστόφορος Βερναδάκης, Γιάννης Μαυρής, Η πολιτική σκηνή 1965-67
  5. Χρόνης Μίσιος
Δημοσιεύθηκε στην αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, φ. 23, Μάρτιος 2004
Both comments and trackbacks are currently closed.