Τρέχει το νερό στ’ αυλάκι. Ως πότε;

neroΟι δορυφόροι που παρακολουθούν τη γη δείχνουν ότι σε πολλά μέρη του κόσμου οι άνθρωποι υπεραντλούν το νερό από τον υδροφόρο ορίζοντα, χωρίς καν να είναι γνωστό αν υπάρχουν αποθέματα ή αν το νερό απλά στερεύει. Η σχετική ευκολία άντλησης του ύδατος που συγκεντρώνεται στο υπέδαφος μετά από τη βροχή οδήγησε σταδιακά σε έναν ρυθμό άντλησης που συχνά υπερβαίνει κατά πολύ τον ρυθμό ανανέωσης των υπόγειων αποθεμάτων.

Ωστόσο, τα αρχέγονα υδροφόρα στρώματα, δεν είναι αναπληρώσιμα Για αυτά τα υδροφόρα στρώματα –όπως η υπόγεια δεξαμενή των ΗΠΑ Ogallala, κάτω από την πεδιάδα της Β. Κίνας ή της Σ. Αραβίας– η εξάντληση των υπογείων υδάτων σημαίνει το τέλος τής περαιτέρω άντλησης νερού. Άρα, η μόνη γεωργική δραστηριότητα που θα μπορεί να υπάρξει είναι οι ξερικές καλλιέργειες που δίνουν μικρότερες παραγωγές, όταν οι βροχοπτώσεις το επιτρέπουν. Αλλά στις περισσότερες ξηρές περιοχές (νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, Μέση Ανατολή), η απώλεια του νερού της άρδευσης, σημαίνει και το τέλος της γεωργίας.

Πρόσφατα (06/2015) δημοσιεύτηκαν δύο νέες μελέτες. Η πρώτη από τις δύο επισημαίνει ότι οι διαθέσιμες επιτόπιες μετρήσεις στο υπέδαφος δεν επαρκούν, σύμφωνα με τα δορυφορικά δεδομένα.

Η μελέτη της ομάδας του Τζέι Φαμιγκλιέτι, (ερευνητή του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν και του Εργαστηρίου Αεριώθησης (JPL) της NASA στην Καλιφόρνια) αξιοποιεί τις μετρήσεις που καταγράφουν οι δίδυμοι δορυφόροι GRACE της NASA, οι οποίοι μετρούν την ένταση του βαρυτικού πεδίου σε όλο τον πλανήτη. Η ένταση, μεταξύ άλλων, επηρεάζεται από μεταβολές της μάζας, όπως για παράδειγμα η μάζα του νερού που αντλείται από το υπέδαφος (τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στο επιστημονικό έντυπο «Water Resources Research», μια επιθεώρηση της Αμερικανικής Ένωσης Γεωφυσικής).

Οι ερευνητές της ομάδας του Τζέι Φαμιγκλιέτι εξέτασαν μεταβολές στις 37 μεγαλύτερες λεκάνες υπόγειων υδάτων κατά τη δεκαετία 2003-2013, με όσες δέχονται τη μεγαλύτερη επιβάρυνση να βρίσκονται σε ξηρές περιοχές του πλανήτη. Το χειρότερο δεδομένο καταγράφεται στην λεκάνη της Αραβικής Χερσόνησοι, που αποτελεί σημαντική πηγή νερού για 60 εκατομμύρια ανθρώπους. Ακολουθεί η λεκάνη του Ινδού ποταμού στη βορειοδυτική Ινδία και το Πακιστάν και αμέσως μετά η λεκάνη Μούρζουκ-Ντιάντο στη βόρεια Αφρική. Η Κεντρική Κοιλάδα της Καλιφόρνιας τις διαδέχεται, καθώς φιλοξενεί εκτεταμένες καλλιέργειες ενώ παράλληλα διανύει μια περίοδο παρατεταμένης ξηρασίας που έχει οδηγήσει σε πρωτοφανείς, υποχρεωτικούς περιορισμούς στην κατανάλωση νερού. Να επισημάνουμε βέβαια και την τρέλα των αμερικανών με το γκαζόν.

Η Σαουδική Αραβία, μια χώρα 25 εκατομμυρίων ανθρώπων, ανέπτυξε μια γεωργία βασισμένη ευρέως στην άρδευση των εδαφών της από πολύ βαθιές (αρχέγονες) υπόγειες δεξαμενές που είχε. Ύστερα από αρκετά έτη στήριξης των τιμών του σίτου- μέχρι 5 φορές πάνω από τις διεθνείς του τιμές – η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει την οικονομική πραγματικότητα και να περικόψει τις επιδοτήσεις που στήριζαν αυτή την πρακτική. Τότε, η παραγωγή των σιτηρών έπεσε από το υψηλό ποσό των 4,1 εκατομμυρίων τόνων το 1992, στους 2,7 εκατομμύρια τόνους το 2007, ήτοι κατά 34%. Μερικοί αγρότες της Σαουδικής Αραβίας αντλούν τώρα νερό από φρεάτια που έχουν 1.2 χιλιόμετρα βάθος. Μια έρευνα του 1984 σε εθνικό επίπεδο ανέφερε ότι τα αποθέματα του αρχέγονου νερού ανέρχονται σε 462 δις τόνους. Το μισό από αυτό μάλλον έχει ήδη εξαφανιστεί. Αυτό σημαίνει ότι η αρδευόμενη γεωργία θα μπορούσε να διατηρηθεί για μια δεκαετία ακόμη περίπου και ύστερα να εξαφανιστεί σχεδόν εντελώς.

Στη γειτονική Υεμένη, που αριθμεί 22 εκατομμυρίων κατοίκους, η στάθμη των υπογείων υδάτων στα περισσότερα μέρη της χώρας πέφτει σχεδόν κατά 2μ. το χρόνο. Στη λεκάνη Sana’a της δυτικής Υεμένης, η ετήσια άντληση 224 εκατομμυρίων τόνων ύδατος περίπου, υπερβαίνει την ετήσια ποσότητα αναπλήρωσης των 42 εκατομμυρίων τόνων, (δηλαδή έχομε μια 5πλάσια ποσότητα άντλησης) ρίχνοντας τη στάθμη των υπογείων υδάτων κατά 6μ. Οι εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι οι λεκάνες της περιοχής Sana’a, (κοντά στην πρωτεύουσα Sana’a, όπου κατοικούν 2 εκατομμύρια άνθρωποι) μπορεί να αποστραγγιστούν και να στεγνώσουν εντελώς μέχρι το έτος 2010. Σε αναζήτηση ύδατος η κυβέρνηση έχει κάνει δοκιμαστικές γεωτρήσεις σε αυτή τη λεκάνη περίπου 1 μίλι βαθειά αλλά τελικά δεν έχουν μπορέσει να βρουν νερό. Οι ιθύνοντες πρέπει σύντομα να αποφασίσουν αν θα μεταφέρουν νερό στη Sana’a με αγωγούς -από παραθαλάσσια εργοστάσια αφαλάτωσης, αν τεχνικά είναι εφικτό κάτι τέτοιο- ή να μεταφέρουν την πρωτεύουσά τους κοντά στη θάλασσα, λύσεις δαπανηρές και ενδεχομένως τραυματικές. Με τον πληθυσμό της να αυξάνεται σε 3% ετησίως και με τη στάθμη των υπογείων υδάτων της να πέφτει παντού, η Υεμένη γίνεται γρήγορα μια ‘υδρολογική περίπτωση καλαθιού’. Με την παραγωγή σιταριού της να πέφτει στα 2\3 κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, η Υεμένη εισάγει πλέον τα 4\5 από το σιτάρι που της χρειάζεται.

Το Ισραήλ, εξαντλεί και τα δύο είδη των υπογείων υδροφόρων στρωμάτων του: και το παράκτιο υδροφόρο στρώμα και το υδροφόρο στρώμα των βουνών, το οποίο μοιράζεται με τους Παλαιστίνιους. Πλέον, εξ αιτίας της μεγάλης έλλειψης υδάτων, το Ισραήλ έχει απαγορεύσει την άρδευση των σιτηρών του. Οι συγκρούσεις μεταξύ Ισραηλιτών και Παλαιστίνιων σχετικά με την κατανομή των υδάτων αυτών βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη.

Στην Ινδία, οι 100 εκατομμύρια αγρότες της Ινδίας έχουν ανοίξει 21 εκατομμύρια γεωτρήσεις, επενδύοντας περίπου $12 δις σε έξοδα για φρέατα και αντλίες. Σε μια έρευνα για την κατάσταση των υπογείων υδάτων της Ινδίας, ο Fred Pearce ανέφερε στο περιοδικό New Scientist ότι «τα μισά από τα παραδοσιακά φρέατα που έχουν ανοιχτεί με το χέρι και χιλιάδες γεωτρήσεων μικρού βάθους, έχουν ήδη αδειάσει, προκαλώντας ταυτόχρονα μια πλημμυρίδα αυτοκτονιών σε ανθρώπους που ζούσαν από αυτές.» Τα μπλακ άουτ ηλεκτρικού ρεύματος έχουν γίνει ένα είδος επιδημίας σε πολιτείες, όπου ήδη το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας χρησιμοποιείται για την άντληση του ύδατος από ένα βάθος που φτάνει τα 1000 μ. Στο κρατίδιο της Ινδίας Τamil Nadu στη νότια Ινδία, με πληθυσμό πάνω από 62 εκατομμύρια κατοίκους, τα φρεάτια στερεύουν από νερό σχεδόν παντού. Σύμφωνα με τον Kuppannan Palanisami, καθηγητή του Γεωργικού Πανεπιστημίου του Τamil Nadu, οι συνεχώς κατερχόμενες στάθμες του νερού έχουν αποξηράνει το 95% των φρεάτων, που ανήκουν κυρίως στους μικρούς αγρότες. Ακολούθως, οι αρδεύσιμες εκτάσεις έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ μέσα στην τελευταία δεκαετία. Έτσι προτιμήθηκαν ξερικές καλλιέργειες ή χρειάστηκαν γεωτρήσεις στα 1000m βάθος. Σε κοινότητες όπου τα υπόγεια ύδατα έχουν εξαντληθεί ολοκληρωτικά, το σύνολο των καλλιεργειών βασίζεται μόνο στη βροχή και το πόσιμο νερό πρέπει να μεταφέρεται από μακριά. Η παραγωγή σιτηρών έχει φτάσει στο οριακό της σημείο από το 2000, μάλιστα, το 2006, έκανε εισαγωγή τεράστιων ποσοτήτων σιτηρών. Μια μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας του 2005 αναφέρει ότι το 15% από τα τρόφιμα που παράγει η Ινδία παράγονται από νερό γεωτρήσεων, ήτοι 175 εκατομμύρια Ινδοί διατρέφονται με σιτηρά που παράγονται από νερό γεωτρήσεων, το οποίο πολύ σύντομα θα στερέψει.

Στο γειτονικό Πακιστάν, μια χώρα με πληθυσμό 164 εκατομμυρίων ανθρώπων, που αυξάνεται κατά 3 εκατομμύρια ετησίως, γίνεται επίσης υπεράντληση των υπογείων υδάτων. Στην Πακιστανική μεριά της εύφορης πεδιάδας του Punjab, η πτώση στη στάθμη των υπογείων υδάτων εμφανίζεται να είναι παρόμοια με αυτήν της Ινδίας. Τα φρέατα μέτρησης κοντά στις πόλεις Ισλαμαμπάντ και Rawalpindi παρουσιάζουν μια πτώση στη στάθμη του νερού (μεταξύ του 1982 και του 2000), που κυμαίνεται ανάμεσα στο 1μ. μέχρι 2 μ. κάθε χρόνο. Στην επαρχία Balochistan, που συνορεύει με το Αφγανιστάν, η στάθμη των υπογείων υδάτων γύρω από την πόλη Quetta, πέφτει κατά σχεδόν 3,5 μ. ετησίως. Ο Richard Garstang, ειδικός υδάτων του Οργανισμού World Wiildlife Fund και μέλος της επιστημονικής ομάδας που μελέτησε την κατάσταση των υδάτων του Πακιστάν, ανέφερε το 2001 ότι «μέσα σε 15 έτη η Quetta θα ξεμείνει από νερό, αν η τρέχουσα κατανάλωση συνεχίσει με τον ίδιο ρυθμό.» Η έλλειψη ύδατος στο Balochistan είναι ευρείας κλίμακας. Ο Sardar Riaz Α. Khan, πρώην Διευθυντής του Ινστιτούτου Ερευνών της Άνυδρης Ζώνης της πόλης Quetta, αναφέρει ότι σε έξι λεκάνες έχουν εξαντληθεί τα υπόγεια αποθέματα ύδατος τους, πράγμα που έχει μετατρέψει σε ξερικά τα -μέχρι πρότινος- ποτιστικά χωράφια τους. Ο Khan αναμένει ότι μέσα σε 10–15 έτη, όλες οι λεκάνες που θα βρίσκονται έξω από τις περιοχές που θα αρδεύονται με κανάλια, θα έχουν μειώσει τα αποθέματα των υπογείων υδάτων τους, στερώντας έτσι από την επαρχία αυτή το μεγαλύτερο μέρος της εσοδείας των σιτηρών της. Οι μελλοντικές περικοπές ποτιστικών υδάτων που θα προκύψουν από την μείωση των υπογείων υδάτων, θα μειώσουν αντίστοιχα τις εσοδείες σιτηρών του Πακιστάν. Σε πανεθνικό επίπεδο βέβαια η παραγωγή σιτηρών συνεχίζει να αυξάνεται, αλλά με πολύ πιο αργούς ρυθμούς απ` ότι στο παρελθόν.

Το Ιράν, μια χώρα 71 εκατομμυρίων ανθρώπων, υπεραντλεί και αυτό τα υπόγεια ύδατά (φτάνει στα 5 δις τόνους ύδατος, κατά μέσο όρο, ετησίως, μια ποσότητα ύδατος που φτάνει για να ποτίσει το 1\3 της ετήσιας παραγωγής σιτηρών). Κάτω από τη μικρή, αλλά πλούσια σε αγροτικά προϊόντα πεδιάδα Chenaran, στο βορειοανατολικό Ιράν, η στάθμη των υπογείων υδάτων έπεφτε περίπου 2,8 μ. ετησίως, στο τέλος της δεκαετίας του 1990 εξαιτίας των τα νέων φρεατίων που ανοίγονται για την άρδευση των καλλιεργειών και για την ύδρευση της γειτονικής πόλης Mashad. Τα δε χωριά, στο ανατολικό Ιράν, εγκαταλείπονται, καθώς τα φρέατα έχουν μείνει άδεια από νερό, προκαλώντας ένα κύμα «προσφύγων του ύδατος». Οι παλιοί παραδοσιακοί οικισμοί χειρίζονταν με ευλάβεια το λιγοστό νερό κατασκευάζοντας ειδικά λούκια που να ακολουθούν τη φυσική πορεία του νερού, και έκαναν συσκέψεις συνεχώς πάνω σε αυτό το ζήτημα.

Στις ΗΠΑ το υπουργείο γεωργίας (USDA) αναφέρει ότι σε μέρη του Τέξας, της Οκλαχόμα, και του Κάνσας -που πρωταγωνιστούν στην παραγωγή σιταριού, η στάθμη των υπογείων υδάτων έχει πέσει περισσότερο από 30 μ. Έτσι, οι αγρότες έχουν επιστρέψει στις χαμηλής παραγωγικότητας ξερικές καλλιέργειες. Τα αρδεύσιμα εδάφη υπολογίζεται ότι παράγουν μόνο το 1\5 από τη συνολική παραγωγή σιτηρών (ενώ στην Ινδία αυτό το ποσοστό αυτό ανέρχεται στα 3\5 και στην Κίνα στα 4\5). Σχετικά τώρα με τις 7 πολιτείες που αντλούν νερό από τον ποταμό Κολοράντο- —Αριζόνα, Καλιφόρνια, Κολοράντο, Νεβάδα, Νέο Μεξικό, Γιούτα και Γουαιόμινγκ —η έρευνα της USDA έδειξε ότι η αρδευόμενη γη μειώνεται από το έτος 1997 μέχρι το 2002. Στην Καλιφόρνια και το Κολοράντο, η έκταση αυτή έπεσε κατά 2% και 24% αντίστοιχα.

Στο Μεξικό, μια χώρα με πληθυσμό 107 εκατομμυρίων κατοίκων, που προβλέπεται να φτάσει τα 132 εκατομμύρια ως το 2050 —οι απαιτήσεις για νερό ξεπερνούν την προσφορά. Προβλήματα αντιμετωπίζει τόσο η Πόλη του Μεξικό όσο και οι αγροτικές περιοχές. Στην αγροτική Περιοχή Guanajuato, η στάθμη του νερού πέφτει πάνω από 2μ. ετησίως. Στη βορειοδυτική Περιοχή Sonora, κάποτε, οι αγρότες αντλούσαν νερό από το υπόγειο υδροφόρο στρώμα Hermosillo, από ένα βάθος 35 ποδιών ενώ τώρα από ένα βάθος μεγαλύτερο από 400 πόδια. Σε εθνικό επίπεδο το 51% όλου του νερού που αντλείται από υπόγειες δεξαμενές προέρχεται από γεωτρήσεις που ήδη έχουν υποστεί υπεράντληση.

Στην Κίνα μια έρευνα για τα υπόγεια ύδατα, που δημοσιεύθηκε στο Πεκίνο, τον Αύγουστο του 2001, αποκάλυψε ότι η στάθμη του νερού κάτω από την πεδιάδα της βόρειας Κίνας, σε μια περιοχή που παράγει πάνω από το 1\2 των σιτηρών της χώρας και το 1\3 του καλαμποκιού της, πέφτει με γρήγορους ρυθμούς. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι κάτω από την επαρχία Hebei στην καρδιά της πεδιάδας της βόρειας Κίνας, η επιφάνεια του υδροφόρου ορίζοντα κατά μέσο όρο κατέρχεται σχεδόν κατά 3m το χρόνο. Γύρω από μερικές μικρές πόλεις στην επαρχία αυτή, έπεφτε δύο φορές πιο γρήγορα. Σε μια Έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας συλλέγονται στοιχεία που δεν έχουν δει ακόμα το φως της δημοσιότητας που καταδεικνύουν ότι οι βαθιές γεωτρήσεις γύρω από το Πεκίνο, πρέπει να φτάνουν στα 1000m βάθος, για να βρεθεί νερό. Επιπλέον αναφέρει ότι η Κίνα αντλεί το υπόγειο ύδωρ της από 3 λεκάνες ποταμών του Βορρά, οι οποίες γειτονεύουν μεταξύ τους: —εκείνη του ποταμού Hai, (ο οποίος διασχίζει το Πεκίνο και την Tianjin), εκείνη του Κίτρινου Ποταμού, και του Huai (του επόμενου ποταμού που βρίσκεται προς τα νότια του Κίτρινου). Τώρα, δεδομένου ότι χρειάζονται 1.000 τόνοι ύδατος για να παραχθεί 1 τόνος σιτάρι, το και με το έλλειμμα στη λεκάνη Hai να είναι σχεδόν 40 δις τόνοι ύδατος ετησίως (1 τόνος = με 1 m3), όταν οι υπόγειες δεξαμενές αδειάσουν, η παραγωγή σιτηρών θα μειωθεί κατά 40 εκατομμύρια τόνους —δηλαδή όσο η τροφή για 120 εκατομμύρια Κινέζους.

Στον Ελλαδικό χώρο, τα υπόγεια νερά τα τελευταία χρόνια έχουν μειωθεί πολύ λόγω της υπεράντλησης που «επέβαλαν» τα χρόνια χαμηλών βροχοπτώσεων. Έτσι, στην πεδιάδα της Ξάνθης παρατηρείται μείωση της στάθμης των υπόγειων υδάτων κατά 4 μέτρα. Μάλιστα, σε τρία σημεία, η στάθμη του υπόγειου νερού βρίσκεται πιο κάτω από το επίπεδο της θάλασσας. Στην Ανατολική Θεσσαλία (νομός Λάρισας – νομός Μαγνησίας) ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας έχει κατέβει από 0,5 έως 2,5 μέτρα, ενώ σε κάποια σημεία έως και 8 μέτρα. Τουλάχιστον στην Κρήτη, όπου συνήθως η στάθμη του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα κατεβαίνει, υπάρχει πλήρης αναπλήρωση λόγω των σημαντικών βροχών.

Στο ίδιο τεύχος του «Water Resources Research» παρουσιάζεται και μια δεύτερη μελέτη, όπου συμπεραίνει ότι είναι άγνωστο το μέγεθος των αποθεμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς οι εκτιμήσεις που έχουν γίνει παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις. Για παράδειγμα, ο χρόνος που απομένει μέχρι την εξάντληση των υπόγειων υδάτων της Βορειοδυτικής Σαχάρας εκτιμάται από δέκα χρόνια, ως 21.000 χρόνια. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο βάθος στο οποίο βρίσκονται τα αποθέματα που καθιστά δύσκολες και δαπανηρές τις ερευνητικές γεωτρήσεις για τη στάθμη της υγρασίας. Είναι, όμως, κάτι που πρέπει να γίνει, επιμένουν οι ερευνητές. «Πιστεύω ότι θα πρέπει να ερευνούμε τους υδροφόρους ορίζοντες σαν να είχαν την ίδια αξία με τα αποθέματα πετρελαίου», λέει ο Φαμιγκλιέτι. «Πρέπει να ανοίγουμε γεωτρήσεις για νερό με τον ίδιο τρόπο που ανοίγουμε γεωτρήσεις για άλλους πόρους». Όχι, κύριε Φαμιγκλιέτι, το νερό δεν έχει την ίδια αξία με το πετρέλαιο. Το πετρέλαιο έχει μηδενική αξία για την ζωή, αλλά το νερό, και δη το πόσιμο, είναι το πολυτιμότερο αγαθό πάνω στη γη. Και όχι, δεν χρειαζόμαστε άλλες γεωτρήσεις να πληγώνουν τη γη για να ωφελείσαι εσύ και αυτοί για τους οποίους δουλεύεις.

ΠΗΓΕΣ

http://www.tovima.gr/science/technology-planet/article/?aid=714120

http://www.kathimerini.gr/115933/article/epikairothta/ellada/ellas-dyo-taxythtwn-kai-stis-vroxoptwseis

https://panosz.wordpress.com/2011/06/28/mastorakis-65/

LESTER BROWN, PLAN B. 3.0

Δημοσιεύθηκε από Κ.

Both comments and trackbacks are currently closed.