Ο φασισμός κι ο αντιφασισμός ως παιδιά του νόμου (Β΄ μέρος)

Ο πόλεμος, κοντολογίς, ήταν όλα όσα δεν καταλαβαίναμε. Δεν πήγαινε άλλο.[…] Ποτέ μου δεν είχα νιώσει τόσο άχρηστος ανάμεσα σ’ όλα αυτά τα βόλια και τα φώτα τούτου του ήλιου. Μια τεράστια, παγκόσμια κοροϊδία.
Louis-Ferdinand Céline, Ταξίδι στην άκρη της νύχτας

antifb1Τόσο τα κομμουνιστικά, όσο και τα ναζιστικά καθεστώτα λάτρεψαν το λεγόμενο κράτος-πατέρα, που αγκάλιασε μέχρι ασφυξίας οποιαδήποτε ατομική ιδιαιτερότητα. Και βέβαια, το αμερικάνικο κράτος δεν έχασε ευκαιρία, μέσα από τις πολυάριθμες «ανθρωπιστικές του βοήθειες» να καλλιεργεί αντίστοιχες νοοτροπίες και στις πιο απομακρυσμένες απ’ τις Η.Π.Α. περιοχές. Οι πλούσιοι και φιλάνθρωποι αμερικανοί εξουσιαστές εφάρμοσαν τον πολιτισμικό τους επεκτατισμό σε τέτοιο βαθμό, ώστε έφτασαν στο σημείο να καταστρέφουν οι ίδιοι τις περιοχές που ήθελαν κατόπιν να «βοηθήσουν» να αναμορφωθούν, όπως π.χ. στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Έτσι, μετά τις δύο παγκόσμιες ανθρωποσφαγές, επικράτησε ο διακρατικός παρεμβατισμός. Τα ισχυρά κράτη δεν επενέβαιναν μόνο στα του οίκου τους, αλλά και στα των άλλων πιο ανίσχυρων κρατών.

Δεν ήταν αρκετή η θρησκεία κι η επιστήμη, για να καθορίσουν τα όρια της φυλετικής «ορθότητας», αλλά χρειαζόταν κι η συμβολή της τεχνολογίας, που πρόσφερε τις προϋποθέσεις για τις μαζικές γενοκτονίες με πολιτισμένα μέσα. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης δομήθηκαν πάνω στη λογική του εργοστασίου. Μόνο που ήταν εργοστάσια που παρήγαν μαζικούς θανάτους κι άφησαν την ανθρωπότητα να αναρωτιέται για πάντα σε πιο επίπεδο μπορεί να οδηγήσει η εξουσία την ανθρώπινη φρίκη. Όπως δείχνουν τα στοιχεία, η ύπαρξη των στρατοπέδων συγκέντρωσης δεν ήταν, όπως θέλουν κάποιοι να πιστεύουμε, μια μυστική επιχείρηση, που ήξεραν κι εφάρμοζαν ελάχιστοι παράφρονες. Πολλοί αργότερα υποστήριξαν την άγνοια ακόμη και του ίδιου του Χίτλερ. Άλλοι φθάνουν στο αλγεινό σημείο να αμφισβητούν ακόμη και την ύπαρξή τους. Δυστυχώς, τα πράγματα δεν είναι τόσο καθησυχαστικά.

Η λεγόμενη τελική λύση ήταν γνωστή και στην αμερικάνικη και στην βρετανική κυβέρνηση, οι οποίες περιορίστηκαν σε κάποιες προειδοποιήσεις προς την ναζιστική εξουσία. Απ’ την άλλη, ξέρουμε επίσης, πλέον, ότι η εξολόθρευση των εβραίων, που εξαναγκάζονταν να εγκαταλείψουν ό,τι είχαν, βοήθησε κάποιους να σπεύσουν να οικειοποιηθούν αυθωρεί και παραχρήμα τα υπάρχοντά τους και να πλουτίσουν απ’ το θάνατο των συνανθρώπων τους. Όταν όλοι οι εβραίοι συγκεντρώνονταν κι εξαφανίζονταν εν μια νυκτί απ’ τις ευρωπαϊκές πόλεις, πολλοί, μπορεί να μην ήξεραν που πάνε οι μέχρι πρότινος γείτονές τους, δεν ενδιαφέρονταν όμως κιόλας να τους αναζητήσουν. Τους βόλευε να καρπωθούν οι ίδιοι τα περιουσιακά τους στοιχεία και να συνεχίζουν τη ζωή τους. Και πάλι, βεβαίως, δε θα πρέπει να ξεχαστούν κι όσοι προτίμησαν να κινδυνεύσουν και να θυσιαστούν, παρά να συνεχίζουν να ζουν ως ευυπόληπτοι πολίτες της απολυταρχικής θηριωδίας.

antifb2Όταν ο στρατηγός Chernyakhovsky εισέβαλε στην ανατολική Πρωσία το 1945, οι πολιτικοί καθοδηγητές έβαλαν παντού πινακίδες, που, για να ξεσηκώσουν τους στρατιώτες, έγραφαν: Σύντροφοι θυμηθείτε ότι τώρα μπαίνετε στη φωλιά του φασιστικού κτήνους! Στο όνομα της απελευθέρωσης απ’ τον φασισμό, ο Κόκκινος στρατός διέπραξε φρικαλεότητες ιδιαίτερα στους αμάχους και μάλιστα στις γυναίκες και τα παιδιά. Οι βιασμοί κι οι ξυλοδαρμοί, οι εξευτελισμοί κι η συμπεριφορά της αγέλης που «έχει το δίκιο», επειδή είναι νικήτρια, ήταν απ’ τις βασικές τακτικές των σοβιετικών στρατιωτών μετά την πτώση του Βερολίνου. Ο Στάλιν βέβαια γνώριζε κι επικροτούσε τέτοιες αντιδράσεις. Φευ! Είχε επιτρέψει πολύ πιο βάναυσες συμπεριφορές κι απειλές στους ίδιους τους Σοβιετικούς, που θεωρούνταν αντιφρονούντες στην περίοδο της δικτατορίας του. Ο Κόκκινος στρατός είχε πειστεί για την «ηθική» του αποστολή ν’ «απελευθερώσει» την Ευρώπη απ’ τον φασισμό και γι’ αυτό μπορούσε να συμπεριφέρεται όπως ήθελε, ατομικά και πολιτικά, όπως παρατηρεί κι ο Beevor (Βερολίνο, η πτώση 1945, 78).

Μετά την δεύτερη παγκόσμια ανθρωποσφαγή, σχεδόν όλες οι κρατικές οντότητες που καθόρισαν εκ νέου τα σύνορά τους και τα χαρακτηριστικά τους, έσπευσαν να θέσουν τις αρχές του κράτους δικαίου. Στράφηκαν όχι απλώς στις δημοκρατικές αξίες, αλλά και στα ανθρώπινα δικαιώματα, ως έναν τρόπο να επουλώσουν τις πληγές της αποκτήνωσης. Όταν άρχισαν να αντιλαμβάνονται τις πραγματικές διαστάσεις της φρίκης, συνειδητοποίησαν ότι οι ιδεολογίες δεν είναι τόσο άυλες, όσο φαίνονται. Τέθηκαν ζητήματα ατομικών ελευθεριών κι επιλογών. Την παθητική στάση και την αποποίηση ευθυνών, λόγω της άγνοιας, τις διαδέχτηκαν τα χρόνια της πρόσβασης στην πληροφορία. Προκειμένου να αποφευχθούν, λόγω έλλειψης γνώσης, τα δεινά του πολέμου, η ανθρωπότητα οδηγήθηκε στο παγκόσμιο ηλεκτρονικό δίκτυο, φτάνοντας στο άλλο άκρο της υπέρ-πληροφόρησης. Η υπέρ-πληροφόρηση απ’ την άλλη, βλέπουμε να οδηγεί στην ίδια παθητικότητα με την άγνοια. Ο διαρκής βομβαρδισμός εικόνων και πληροφοριών, που συνήθως αφορούν το μέγεθος της φρίκης του πολιτισμού, συνέβαλε στην υπερβολική εξοικείωση με τη βία. Η απάθεια συνοδεύτηκε απ’ την ταύτιση συχνά με τον θύτη και έφερε άλλες πολιτισμικές ασθένειες.

Η ελευθερία πέρασε σε δεύτερη ή και σε τρίτη μοίρα. Η ασφάλεια, η σταθερότητα, η υλική ευμάρεια και η απόκτηση κύρους εξ αιτίας της πρόσβασης στις τεχνολογικές καινοτομίες έφεραν άλλη διάσταση στην έννοια της ειρήνης, που ευαγγελίζονταν οι πρώτες μεταπολεμικές γενιές πολιτικών. Η αποικιοκρατία απέκτησε διαφορετικά πρόσημα. Η απόκτηση πρώτων υλών απ’ την Αφρική, την Ασία και τη νότιο Αμερική κυρίως, για την εκτροφή του καπιταλισμού έφεραν νέες μορφές ανταγωνισμού μεταξύ των μπλοκ εξουσίας. Η παγκόσμια διακυβέρνηση ξαναμοίρασε και ξαναμοιράζει την τράπουλα με τα σημαδεμένα της χαρτιά.

Η απογοήτευση απ’ τα «πατρικά κράτη» έφερε τη λατρεία της ατομικότητας. Ο καθένας στράφηκε στην επιδίωξη του προσωπικού του συμφέροντος, ως μια δικαίωση απ’ την υποχρεωτική κοινοκτημοσύνη. Κανένας νόμος δεν στάθηκε ικανός, καθώς φαίνεται, να πείσει ότι μπορεί να κάνει το άτομο καλύτερο ή χειρότερο. Σήμερα, απομακρυνόμενοι όλο και πιο πολύ απ’ την ουσία της αλληλεγγύης και την συλλογική ζωή, φτάνουμε στο άλλο άκρο∙ στα κράτη των ατόμων και των εγωισμών. Ο κρατισμός τώρα αναλαμβάνει το ρόλο της μητέρας, που κακομαθαίνει τα παιδιά της πως είναι ξεχωριστά κι αξίζουν πάντα το καλύτερο, με αντάλλαγμα την απώλεια της όποιας ελευθεροφροσύνης τους. Επικυρώνει τις ατομικές ικανότητες, με κόστος βέβαια να τις χρησιμοποιήσει όπως την βολεύουν. Μοιράζει τίτλους σπουδών, ως ο μόνος αρμόδιος να κρίνει γνώσεις και δεξιότητες, με αντάλλαγμα την αναγνώριση της αυθεντίας του από όλους.

Ο προβληματισμός για τη νέα άνοδο του φασισμού είναι διάχυτος. Το κίνημα του αντί-φασισμού επίσης ανεβαίνει και προσφέρει πολιτικές μονάδες στους υποψηφίους της ευρωαριστεράς και των λοιπών ταριχευμένων δορυφόρων της. Ωστόσο, οι περισσότεροι σπεύδουν να παραμείνουν στα κεκτημένα της δημοκρατίας, να μιλήσουν για καλή και κακή πολιτική, καλές και κακές κυβερνήσεις, επικαλούνται το νόμο και ζητούν την τιμωρία των εγχώριων φασιστών με φυλάκιση ή και την διάλυση του δημοκρατικά εκλεγμένου στη βουλή κόμματός τους.

Οι ιδέες, όμως του φασισμού είναι διάχυτες παντού, χωρίς να εξαιρείται βεβαίως και το μέτωπο του λεγόμενου αντιφασισμού. Η επιδίωξη της σωματικής επιβολής, της επίδειξης των «ρωμαλέων» κορμιών, η ανάδειξη ηρώων, η χρησιμοθηρία ανθρώπων ως μαρτύρων και το πολιτικό σπεκουλάρισμα της δράσης τους, τρέφει έναν ολοένα κι αυξανόμενο φανατισμό∙ η απλοποίηση μέσω της εικόνας του καλού και του κακού βαφτίζουν το κρέας ψάρι. Το ότι κάποιος μπορεί να χρησιμοποιεί τη συκοφάντηση, το λυντσάρισμα, τον εξευτελισμό, την κοροϊδία, την απομόνωση, την ωμή βία, τις απειλές και τις μαζικές επιθέσεις στ’ όνομα του αντί-φασισμού λειτουργεί ως άλλη κολυμπήθρα του Σιλωάμ. Ενώ πολλοί στην ουσία αποδέχονται τις διακρίσεις, τις ρατσιστικές-σεξιστικές συμπεριφορές και τις μαζικές καταδίκες (εν είδει συχνά λαϊκών δικαστηρίων), επαναπαύονται στον ρόλο του σωτήρα.

Ελάχιστοι σήμερα θα απαρνούνταν τον εγωισμό τους, για να δουν τι μας ετοιμάζουν οι τωρινές αναδιανομές δυνάμεων. Οι σύγχρονες βλέψεις της Ρωσίας, οι προσπάθειες της Αμερικής να κρατήσει και να επεκτείνει τις κτήσεις της, οι φωνούλες της Ευρώπης, που νομίζει ότι ακούγεται και η ανάδειξη νέων δυνάμεων, όπως η Κίνα ή ανερχόμενων όπως η Νιγηρία, δεν είναι άσχετες απ’ την αναμόχλευση των ιδεολογιών. Ο κόσμος της κυριαρχίας χρειάζεται ιδεολογίες. Έτσι, θα συνεχίζει να πείθει τους υπηκόους της πως αξίζει να πέφτουν στα πεδία των μαχών. Χρειάζεται ήρωες, για την τροφοδότηση της συλλογικής μνήμης με μπόλικη λήθη.

Οι αγώνες των αναρχικών, όμως, δεν χρειάζονται ήρωες ούτε αντί-φασιστικούς αγώνες, για να θεμελιώσουν τις όποιες «θεωρίες των άκρων». Στην Αναρχία, η ελεύθερη σκέψη, που δε θέλει να επιβάλλει κανόνες, οι θεωρήσεις των πραγματικοτήτων που μας περιβάλλουν με νηφάλια και συνολική αντιμετώπιση είναι τα στοιχεία που θα σπάσουν τις παγιωμένες βεβαιότητες. Ούτε ιδανικές δημοκρατίες ούτε εξαιρετικές ατομικότητες, εκλεκτές απ’ την ιστορία κι αναγνωρισμένες απ’ την ψυχολογία της αγέλης μπορούν να απελευθερώσουν, παρά να οδηγήσουν σε νέους φασισμούς και ναζισμούς με άλλα νέα, πιο θελκτικά και εκσυγχρονισμένα πρότυπα. Οι ιδέες δεν πεθαίνουν δια νόμου∙ είναι στη φύση τους να δοκιμάζονται και να εξελίσσονται, για να παραμένουν ιδέες και να μην εκπίπτουν σε θεσμούς κι ιδεολογίες. Χρειάζονται το πνευματικό οξυγόνο ανθρώπων, που συνειδητοποιούν, ενσυναισθάνονται, μοιράζονται και κοιτάζουν κατάματα την αλήθεια.

σύντροφοι για την Αναρχική απελευθερωτική δράση

Σχετικά βιβλία:
Mark Mazower, Σκοτεινή Ήπειρος
Antony Beevor, Βερολίνο-η πτώση 1945
Both comments and trackbacks are currently closed.