Τὰ στολίδια τῶν λέξεων

Τὰ-στολίδια-τῶν-λέξεωνἩ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴ γλῶσσα του μοιάζει μὲ αὐτή ἑνὸς δημιουργοῦ. Εἶναι ἕνα εἶδος στολιδιοῦ, ἑνὸς εἴδους τέχνης. Ἄλλωστε, μὲ τὴν λέξη κόσμος οἱ ἀρχαῖοι ἐννοοῦσαν καὶ τὸ στολίδι (ἐξ οὗ καὶ τὸ κόσμημα). Θὰ μπορούσαμε νὰ σκεφτοῦμε τὸν ὁμιλοῦντα ἄνθρωπο σὰν ἕναν γλύπτη. Στὴν ἀρχή σκέφτεται τὴν ἰδέα, τὴν συλλαμβάνει ὡς εἰκόνα καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ τὴν ἐκφράσει. Κάποτε σκέφτεται καὶ νὰ τὴν ἀποτυπώσει. Θὰ τὴ ζωγραφίσει ἴσως πρῶτα, θὰ ἀναπαραστήσει καὶ θ’ ἀφηγηθεῖ μέσα ἀπὸ μιὰ εἰκόνα. Ἔπειτα θὰ τῆς δώσει μορφή πάνω στὸ ξύλο, τὴν πέτρα ἤ τὸν πηλό. Κάπως ἔτσι θὰ σκέφτηκε ὁἄνθρωπος, θὰ εἶπε, θὰ ζωγράφισε. Ἔφτιαξε ἔπειτα εἰκονικές γραφές. Σύμβολα-εἰκόνες μιᾶς λέξης-ἔννοιας. Μετά γράμματα-ἰδέες. Λόγος χαραγμένος σὲ λέξεις πάνω στὶς κέρινες, ξύλινες, λίθινες πλάκες, στὸ ἐπεξεργασμένο δέρμα. Ἔπειτα πάνω στὰ φύλλα τοῦ παπύρου καὶ τὸ χαρτί.

Τὰ σύμβολα πολλαπλασιάστηκαν. Οἱ ἦχοι τυπώθηκαν στὸ χαρτί. Ὅπως ὁ μουσικός καταγράφει στὶς παρτιτούρες του τὶς μελωδίες, τὶς σιωπές, τὴν τονικότητα, τὴ διάρκεια, τὶς κλίμακες. Διαβάζω κάτι ποὺ εἶναι ἦχος, μπορεῖ νὰ εἰπωθεῖ. Ἀνάμεσα στὸ γράμμα καὶ τὸν ἦχο, τὴν λέξη καὶ τὴν προφορά της παρεμβάλλεται τόση ἀπόσταση, ὅση ἀνάμεσα στὸ στόμα καὶ στὰ χέρια μας. Οἱ τόνοι εἶναι κοσμήματα πάνω στὶς λέξεις. Κοσμήματα ὄχι περιττά, μὰ χρήσιμα. Μὰς θυμίζουν, ἀκόμη κι ἄν δὲν ἔχουμε τὴ διάθεση ἤ τὴν γνώση, ὅτι μποροῦμε νὰ ξανατραγουδήσουμε μὲ τὸν ἴδιο τρόπο τὶς μελωδίες, τὶς σιωπές, τὴν τονικότητα, τὴ διάρκεια, τὶς κλίμακες.

Μπορεῖ ἡ γραμματική καὶ τὸ συντακτικό νὰ δομήθηκαν ὡς κανόνες ἀπό λόγιους, ποὺ μελέτησαν σχολαστικά τὴ γλῶσσα, μπορεῖ οἱ περισπωμένες καὶ οἱ ὀξεῖες, οἱ βαρεῖες, οἱ ψιλές καὶ οἱ δασεῖες νὰ ἦρθαν σχεδόν στὸ τέλος τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδας, ἀπὸ τοὺς Ἀλεξανδρινούς, νὰ προστέθηκαν ὡς μιὰ μέθοδος ἀποκρυπτογράφησης μιᾶς προφορᾶς, ἀλλά διέσωσαν τὸν ἦχο καὶ τὴν ποιότητά του. Τὸ πολυτονικό μπορεῖ νὰ φορτώθηκε στὴν ἑλληνική πραγματικότητα μὲ τὴ βέργα τοῦ βλοσυροῦ δασκάλου, ἡ ἀρχαιότητα μπορεῖ νὰ ταυτίστηκε συχνά μὲ τὸν συντηρητισμό καὶ τοὺς δικτάτορες, ἀλλά στ’ ἀλήθεια κρύβονται πολλά μυστικά κάτω ἀπό τοὺς τόνους σκόνης τῶν ἀκαδημαϊκῶν βιβλιοθηκῶν. Στὸ κάτω-κάτω, ἕνας κρατικός νόμος ἐπέβαλε τὸ μονοτονικό καὶ αὔριο ἴσως ἐπιβάλει καὶ τὰ greeklish.

Οἱ λέξεις διασώθηκαν κι ἔφτασαν ἀπό στόμα σὲ στόμα κι ἀπό χέρι σὲ χέρι μέχρι σήμερα. Διαφύλαξαν παραδείγματα καὶ μνῆμες. Τὴν ἀπατηλότητα τῆς ἐξουσίας καὶ τὴν ἀξία τῆς ἐλευθερίας, τὴν ἀντίσταση στὸ σκοτάδι, τὴ δύναμη τῆς μνήμης καὶ τὴν ποιότητα τῆς πράξης. Τὸ αἰώνιο τραγούδι τῆς γνώσης διασώθηκε· ὁ γλύπτης συνέχισε νὰ φαντάζεται τὶς νύχτες καὶ τὶς μέρες του. Νὰ δημιουργεῖ.

Μόνο ἡ μονοτονία μπορεῖ νὰ ἀπειλήσει τὸ τραγούδι. Ἡ μηχανή, ποὺ ἀκούραστη ἀναπαράγει τὴν ὀμοιομορφία της, ἀκούραστη ἀντικαθιστά τὴ μιὰ λέξη μὲ τὴν ἄλλη. Ἀπλοποιεῖ καὶ ὀμογενοποιεῖ τὴν ποικιλία τῶν ἤχων. Μικρό ἐπαναλαμβανόμενο λεξιλόγιο· ὄχι κοφτός, μὰ κομμένος λόγος, ἀποσπασματικός. Θρύμματα σκέψεων, ἀσχήμια, ἔλλειψη διάθεσης γιὰ ἐπικοινωνία. Οἱ λέξεις ἔγιναν πηγαῖοι κώδικες. Ὅσο πιὸ μικρές, τόσο πιὸ πολλές μποροῦμε νὰ ἀναπαράγουμε εὐκολότερα. Ἡ μηχανή θέλει νὰ φάει τὸ χέρι, νὰ φάει τὸ στόμα, νὰ καταπιεῖ ὅλες τὶς λέξεις. Μέχρι νὰ μείνει ἡ παγερή σιωπή τῆς λήθης, ποὺ θὰ συνοδεύει τὸν θόρυβό της.

Ἀπό τὴν ἄλλη, ὅμως, δὲν θέλει καὶ πολύ ν’ ἀνθίσει ἡ νέα λέξη, νὰ στολιστεῖ μὲ τὰ λουλούδια τῶν τόνων, νὰ βγεῖ πάλι ἡ μουσική, νὰ σκαλίζει πάλι τὸ χέρι, νὰ μιλάει πάλι τὸ στόμα, νὰ μυρίσει ἡ ἐλευθερία.

σύντροφοι γιὰ τὴν ναρχική πελευθερωτική δράση

Advertisements
Both comments and trackbacks are currently closed.